Category: Хабарҳо

Паёми Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун санади муҳими стратегӣ самтҳои афзалиятноки рушди иҷтимоию иқтисодӣ, илму маориф, амнияту суботи сиёсӣ ва сиёсати дохилию хориҷии ҷумҳуриро муайян намуда, барои фаъолияти минбаъдаи ниҳодҳои илмӣ роҳнамо ва барномаи амалӣ ба ҳисоб меравад. Дар ин санади муҳим ба масъалаҳои иқтисодиёт, маориф, фарҳанг, занон, ҷавонон, рушди илм, татбиқи инноватсия, тақвияти иқтидори кадрӣ ва истифодаи самараноки дастовардҳои илмӣ дар иқтисоди миллӣ таваҷҷуҳи хос зоҳир карда шуд. Таъкид гардид, ки соли 2025 барои мардуми шарифи Тоҷикистон ва давлати соҳибистиқлоли тоҷикон бо дастовардҳои назаррас ва рӯйдодҳои муҳим боз як соли таърихӣ гардид.
Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъсиси ду маркази бузург- Маркази тамаддуни ориёӣ ва Маркази байналмилалии Наврӯзро пешниҳод намуда, барои омода намудани консепсияи ин ду маркази муҳим ба масъулин ва олимону муҳаққиқони Академияи миллии илмҳо дастуру супоришҳои мушаххас доданд. Пешвои миллат зикр намуданд, ки масъалаи ҳифзи пиряхҳо дар замони муосир ҳамчун яке аз самтҳои муҳими сиёсати экологӣ ва рушди устувор аҳамияти хосса дошта, бо назардошти тағйирёбии иқлим, коҳиши захираҳои обӣ ва таъсири он ба амнияти иҷтимоию иқтисодӣ таваҷҷуҳи ҷиддӣ ва чораҳои таъхирнопазир талаб менамояд. Аҳамият ва зарурати ин масъаларо Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамаҷониба дарк намуда, пешниҳод намуданд, ки Муассисаи давлатии илмию таҳқиқотии “Маркази омӯзиши пиряхҳои Академияи миллии илмҳо” ба Муассисаи давлатии илмию таҳқиқотии «Институти омӯзиши пиряхҳо ва криосфераи Академияи миллии илмҳо» табдил дода шавад. Пешвои миллат зикр намуданд, ки 12 декабри соли равон ташаббуси навбатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти ҳифзи пиряхҳо ва криосфера аз ҷониби ҷомеаи байналмилалӣ ҷонибдорӣ ёфта, дар доираи ниҳодҳои дахлдори Созмони Милали Муттаҳид ҳамчун иқдоми муҳим ва саривақтӣ барои ҳалли мушкилоти глобалии тағйирёбии иқлим ва таъмини амнияти обӣ пазируфта шуд. Маҳз ин ташаббус мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун давлати пешсаф дар пешбурди рӯзномаи байналмилалии ҳифзи пиряхҳо ва криосфера боз ҳам таҳким бахшида, саҳми назарраси ҷумҳуриро дар ҳамоҳангсозии талошҳои ҷаҳонӣ барои коҳиши пайомадҳои тағйирёбии иқлим, ҳифзи захираҳои обӣ ва таъмини рушди устувор собит менамояд.
Дар Паёми хеш Пешвои миллат ба соҳаи илму маориф диққати аввалиндараҷа доданд. Дар баромади худ таъкид намуданд, ки “Ман аз рӯзҳои аввали фаъолияти худ ба ҳайси Роҳбари давлат то имрӯз дастгирӣ ва рушди илму маорифро самти афзалиятнок эълон карда, дар тӯли беш аз се даҳсола ба ин соҳаҳои ҳаётан муҳим таваҷҷуҳи аввалиндараҷа ва доимӣ зоҳир менамоям. Зеро хуб медонам, ки рушди ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеа ва давлат, ояндаи босаодати давлату миллат аз илму маорифи пешрафтае вобаста аст, ки заминаи мустаҳками онҳо имрӯз гузошта мешавад. Ба ибораи дигар, ман дастгирӣ ва таваҷҷуҳ ба ин соҳаҳои муҳимму тақдирсозро сармоягузорӣ ба ояндаи дурахшони миллат ва бақои давлат мешуморам”. Дар робита ба ин, Пешвои миллат ба падару модарон, омӯзгорон ва аҳли ҷомеа муроҷиат карда, бори дигар таъкид намуданд, ки ба масъалаи нигоҳубин ва таълиму тарбияи дурусти фарзандон бо камоли масъулият муносибат намоянд. Зеро ояндаи давлату миллат аз насли босаводу донишманд, соҳибкасбу соҳибҳунар, соҳибмаърифату соҳибфарҳанг, дур аз таассубу хурофот, ватандӯсту ватанпараст ва дорои ҳисси баланди худшиносии миллӣ вобастагии амиқ дорад.
Пешвои миллат дар ҳуҷҷати раҳнамунсоз бо эҳтироми хос ва самимияти бепоён дар бораи нақш ва мақоми занон дар ҷомеа сухан ронда, таъкид доштанд, ки нақши бонувону занон дар эъмори ҷомеаи демократӣ ва дунявӣ хеле бузург мебошад. Ба ин маънӣ, имрӯз зани тоҷик натанҳо модари мушфиқу меҳрубон ва ғамхори ҳамешагии оила аст, балки пеш аз ҳама шахсият ва узви комилҳуқуқи ҷомеа, роҳбари кордон, ҷамоатчии фаъол ва фарди созандаи бунёдгари давлати соҳибистиқлол, ҳуқуқбунёд ва демократист. Ҷомеаи имрӯзаи на танҳо Тоҷикистон, балки кулли сайёраро бе зан тасаввур намудан имконнопазир мебошад, зеро бонувон дар тамоми соҳаҳо – илмӣ, фарҳангӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ саҳмгузор ҳастанд ва аз замонҳои қадим сар карда, то имрӯз баробари мардон дар рушду нумӯи ҳаёти аҳли башар нақши дастони зан – модар дида мешавад. Масъалаи баланд бардоштани мақоми занону бонувон ва тарбия кардану ба вазифаҳои роҳбарикунанда таъин намудани бонувону духтарони лаёқатманд дар маркази диққати Ҳукумати мамлакат қарор дорад. Пешвои миллат бо боварӣ ва эътимод ба занон изҳор доштанд, ки занону бонувони мамлакат барои тарбияи фарзандон дар руҳияи омӯхтани илму дониш ва касбу ҳунар саъю кӯшиш намуда, қонунҳои миллӣ “Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросим”, “Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд”, расму ойинҳо ва суннату анъанаҳои мардуми бостонии тоҷик, аз ҷумла сарфаю сариштакорӣ ва пӯшидани либосҳои миллиро риоя намоянд. Ҳамчунин зикр гардид, ки занон дар масъалаи муқовимат ба бегонапарастиву хурофот ва исрофкориву зиёдаравӣ дар сафи пеши ҷомеа бояд қарор гиранд.
Пешвои миллат дар баромади хеш ҷавононро ба таҳаммулпазирӣ, дӯст доштани Ватан, ҳурмати падару модар, ҳисси худогоҳиву хештаншиносӣ доштан даъват намуданд, ки қобили дастгирӣ аст. Дар даврони соҳибистиқлолии кишвар вобаста ба дастгирии ҷавонон чандин барномаву тадбирҳои зарурӣ рӯи кор омадаанд. Дар ҷомеаи имрӯза дар пешбурди соҳаҳои мухталифи иқтисоди миллӣ мавқеи ҷавонон хеле муҳим аст, чунки ин қишри ҷомеа дорои афкори тозаю нав, нерӯи муҳими пешбарандаи иқтисод буда, истифодаи васеи технологияи муосирро дар истеҳсолот метавонад ба хубӣ таъмин созад. Вобаста ба ин, Пешвои миллат дар Паёми навбатӣ зикр намуданд, ки “ҳоло дар кишварамон соҳае нест, ки ҷавонон дар он нақши фаъол надошта бошанд. Ҷавонони мо неруи асосии пешбарандаи ҷомеа мебошанд ва мо бо ҳисси баланди миллӣ, худшиносиву худогоҳӣ ва ватандӯстиву ватанпарастии онҳо ифтихор мекунем. Имрӯз ҷавонони мо бо кору фаъолияти созандаи худ дар ҳаёти сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимоиву фарҳангии кишвари соҳибистиқлоламон саҳми бузург доранд”.
Дар маҷмуъ Паёми Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ роҳнамо ва дастури муҳими рушди мамлакат буда, самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ, афзалияти иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангиро муайян менамояд ва барои таъмини ояндаи устувор ва дурахшони Тоҷикистон роҳ нишон медиҳад. Мо ҳама якҷову ҳадафмандона ин дастури сарнавиштсозро сармашқи кори худ қарор дода, бояд бо рӯҳияи баланди миллӣ, шукргузориву ифтихор аз соҳибватаниву соҳибдавлатӣ ва фарҳангу тамаддуни беш аз шашҳазорсолаи тоҷикон барои боз ҳам ободу пешрафта гардонидани Ватани маҳбубамон – Тоҷикистон ва баланд бардоштани обрӯи он дар арсаи байналмилалӣ кӯшишу талош намоем. Бо доштани чунин фарҳангу тамаддуни бостонӣ мо набояд ба таассубу ифротгароӣ ва тақлид ба фарҳанге, ки бароямон бегонаву хатарбор аст, роҳ диҳем.

АҲРОРӢ ГУЛЧЕҲРАХОН ,
н.и.ф.,дотсент, муовини директор
оид ба тарбия ва рушди ҷавонони
ДИС ДДТТдар ш.Хуҷанд

(Дар ҳошияи иштироки ва суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Форуми байналмилалии сулҳ ва эътимод дар шаҳри Ашхободи Туркманистон аз 12 декабри соли 2025)

Новобаста аз ҳалли баъзе ҷангу низоъҳо дар минтақаҳои алоҳидаи олам, дар маҷмӯъ вазъи имрӯзаи ҷаҳон то ҳол мураккабу ҳассос боқӣ мондааст. Алалхусус, вусъатёбии ихтилофҳои геосиёсӣ, мухолифату низоъҳо, терроризму экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва дигар равандҳои хатарнок мебошанд, ки ба сулҳу оромӣ хавфу хатарҳоро эҷод менамоянд. Дар баробари ин, оқибатҳои тағйирёбии иқлим ба раванди рушди устувори глобалӣ маҳдудиятҳо ворид менамояд.Дар чунин шароити пурҳассоси ҷаҳон, аҳаммияти сулҳу субот ва тинҷиву оромӣ қадру манзалати гарон ва арзиши бештар пайдо кардааст. Аз ин лиҳоз, имрӯз тамоюлҳои эътимод, эҳтиром ва ҳамбастагӣ ба асоси сиёсати давлатҳои Осиёи Марказӣ табдил гашта, минтақа ба макони сулҳ, ҳамкорӣ ва ҳамсоягии нек роҳандозӣ гаштааст. Аз ҷумла, 12 декабри соли ҷорӣ баргузор гаштани Форуми байналмилалии сулҳ ва эътимод дар доираи “Соли байналмилалии сулҳ ва эътимод, 2025” аз ҷониби Ҷумҳурии Туркманистон боз як ташаббуси созандаи минтақа дар пойдории сулҳ, дӯстӣ ва ҳамкории судманд дар ҷаҳони муосир мебошад. Ҳамоиши мазкур барои пешбурди ғояҳои сулҳу боварӣ ва роҳҳои ҳаллу фасли масъалаҳои мубрами глобалӣ тавассути музокирот хизмат хоҳад кард.
Дар кори Форуми байналмилалӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иштирок ва суханронӣ намуданд. Пешвои миллат зимни суханронии хеш қайд карданд, ки “Сулҳ ва эътимод дар пешбурди муносибатҳои байналмилалӣ, коҳиш додани таҳдиду хатарҳо, муҳайёсозии шароити муносиб барои ҳамкорӣ ва рушди устувор дар арсаи ҷаҳонӣ нақши муҳимтарин мебозанд”. Сарвари кишвар, инчунин, иброз доштанд, ки “Сулҳу эътимод имкон медиҳанд, ки мушкилоти печидаи ҷаҳони имрӯза дар фазои ҳамдигарфаҳмӣ ва масъулияти муштарак ҳалли худро пайдо намоянд.”
Воқеан, сулҳу эътимод асоси пешрафт ва некӯаҳволии мардум ба шумор меравад. Ҳамзамон, сулҳу эътимод асоси рушди ҳар як давлату миллат ва бахту саодати мардум мебошад. Ҳамкорие, ки дар заминаи сулҳу эътимод ва ҳамбастагии судманд сурат мегирад, барои татбиқи бузургтарин нақшаҳо дар ҷаҳон имконият фароҳам меорад. Бинобар ин, ҷомеаи ҷаҳониро зарур аст, ки тамоми саъю кӯшиши худро ба хотири ҳифзи тинҷиву оромӣ, рушду ҳамкорӣ барои ҳамзистии осоишта ва ҳамдигарфаҳмӣ равона намояд. Таҳкими ин андешаву арзишҳо дар ҷаҳони имрӯза аҳамияти аввалиндараҷа доранд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамроҳ бо ҷомеаи ҷаҳонӣ тамоми кӯшишу ташаббусҳои худро ҷиҳати таҳкими сулҳу субот ва тинҷиву оромӣ дар ҷаҳон пайваста равона менамояд. Моҳияти сиёсати хориҷии Тоҷикистонро имрӯз сафарбар намудани саъю талош барои ҳалли масоили сайёра, аз қабили мухолифатҳо, ҷангу низоъҳо ва ҳамчунин мушкилоти обу иқлим ташкил медиҳад
Кишвари мо, ҷонибдори тавсеаи минбаъдаи ҳамкории байналмилалӣ дар соҳаи амнияти ҷаҳонӣ дар заминаи “Раванди Душанбе оид ба мубориза бо терроризм” мебошад. Тоҷикистон, дар доираи ин раванд ва ҳамроҳ бо ниҳодҳои байналмилалӣ ва давлатҳои узви Созмони Милали Муттаҳид (СММ) ҷиҳати мубориза бо таҳдиду хатарҳои амниятӣ саҳми худро мегузорад.Ташаббуси навбатии кишвари мо доир ба «Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» идомаи мантиқии талошҳои сулҳхоҳонаи Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ мебошад.
Бояд қайд кард, ки бо мураккабу вазнин гаштани авзои ҷомеаи ҷаҳонӣ, раванди поймол гаштани меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ ба вуҷуд омадааст, ки пойдевори назму низом ва сулҳу субот дар ҷаҳон ба шумор мераванд. Бо назардошти ин раванд ва бомуваффақона татбиқ намудани “Соли маърифати ҳуқуқӣ, 2024” дар Тоҷикистон , Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ дар мубоҳисаҳои иҷлосияи 80-уми Маҷмаи Умумии СММ пешниҳод намуданд, ки Маҷмаи Умумии Созмони Милал имконияти эълон намудани “Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқӣ”- ро мавриди баррасӣ қарор диҳад ва аз ҳамаи давлатҳои аъзо даъват намуданд, ки ба ин ташаббус ҳамроҳ шаванд. Бо ироаи пешниҳоди мазкур, Роҳбари давлат аҳамияти умумиҷаҳонии маърифати ҳуқуқиро ҳамчун пояи асосии адолат, мудирияти муассир ва сулҳи пойдор таъкид намуданд. Дар ин радиф, 12 декабри соли 2025 Маҷмаи Умумии СММ дар иҷлосияи 80-уми худ лоиҳаи қатъномаро таҳти унвони “Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқи, 2027”, ки бо ибтикори Тоҷикистон пешниҳод гардид, қабул намуд. Қабули санади мазкур ин рӯйдоди муҳим дар таҳкими ҳамкории байналмилалӣ ҷиҳати ташвиқу огоҳ намудани давлатҳо оид ба риояи ҳуқуқ, адолат ва масъулиятпазирӣ ба ҳисоб меравад. Инчунин қатънома нақши созандаи Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар пешбурди омӯзиши ҳуқуқ дар сатҳи ҷаҳонӣ ва роҳбарии дурандешонаи Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки ташаббуси навбатиашон имрӯз аз ҷониби ҷомеаи байналмилалӣ пазирфта шуд, эътироф менамояд.
Дар баробари ин, Тоҷикистон тадбирҳои худро ҷиҳати ҳалли мушкилоти марбут ба оби ошомиданӣ ва ҳифзи пиряхҳо пеш мебарад. Дар ин росто, якчанд ташаббусҳои кишвари мо дар ҳалли масоили обу иқлим бо қатъномаи СММ қабул шудаанд. Аз ҷумла, «Соли байналмилалии оби тоза эълон гардидани соли 2003», Даҳсолаи амалиёти байналмилалии «Об барои ҳаёт», солҳои 2005-2015», «Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об, соли 2013» ва Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, барои солҳои 2018-2028» мебошанд. Ҳамзамон, бо ибтикори Тоҷикистон дар асоси қатъномаи МУ СММ соли 2025 ҳамчун “Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо” ва 21 март “Рӯзи ҷаҳонии пиряхҳо” эълон гардида, дар назди Созмони Милал Бунёди эътимоди байналмилалӣ оид ба ҳифзи пиряхҳо таъсис дода шудааст. Илова бар ин, бо ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Фаронса моҳи августи соли 2024 аз ҷониби Маҷмаи Умумии СММ қатънома оид ба эълон кардани солҳои 2025-2034 ҳамчун “Даҳсолаи амал барои илмҳои яхшиносӣ” якдилона қабул гардид.
Бояд қайд кард, ки 12 декабри соли равон Ассамблеяи муҳити зисти СММ (ЮНЕА) зимни анҷоми иҷлосияи ҳафтуми худ дар қароргоҳи ЮНЕП шаҳри Найробии Ҷумҳурии Кения қатъномаро дар бораи «Ҳифзи пиряхҳо ва криосфера» қабул намуд. Қатъномаи мазкур, ки бо ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод гардид, аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ пазируфта шуд. Қатънома аз ҳамаи давлатҳои аъзо ва шарикони рушд даъват ба амал меорад, ки талошҳои худро дар самтҳои андешидани чораҳои фаврӣ оид ба ҳифзи пирряхҳо, ҳалли мушкилоти тағйирёбии иқлим, густариши ҳамкории байналмилалӣ ва баланд бардоштани устуворӣ ва ҷалби маблағҳои молиявӣ тақвият бахшанд. Қатъномаи мазкур нахустин ва то ҳол ягона қатънома дар таърихи Ассамблеяи муҳити зисти СММ мебошад, ки муаллифи он кишвари Осиёи Марказӣ — Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.
Ҳамин тариқ, ҳамаи ташаббусҳои кишвари мо дар сатҳи байналмилалӣ ҳамчун майдонҳои байналмилалии “Раванди Душанбе оид ба мубориза бо терроризм”, “Раванди оби Душанбе” ва “Раванди Душанбе оид ба ҳифзи пиряхҳо” пазируфта шудаанд, ки на танҳо обру ва нуфузи кишвари мо, балки минтақаи Осиёи Марказиро дар арсаи ҷаҳон боз ҳам баланд бардошт. Воқеан, кишварҳои минтақа давоми солҳои охир ба ҷомеаи ҷаҳонӣ даҳҳо ташаббусу иқдомҳои худро пешниҳод намуданд, ки ба ҳифзи сулҳу субот ва таъмини рушди устувор нигаронида шудаанд. Зеро, дар ин лаҳзаҳои бисёр ҳассос ва мурракиби ҷомеаи ҷаҳонӣ мо шоҳиди намунаҳои олии ҳамраъйӣ ва ҳамгироии давлатҳои “панҷгона” гардидаем, ки заминаи онро фазои боварӣ, ҳамсоягии нек ва дӯстӣ ташкил медиҳад. Дар ин радиф, мо боварӣ дорем, ки давлатҳои Осиёи Марказӣ кӯшишҳои худро дар ҳалли мушкилоти ҷаҳон боз ҳам густариш дода, саҳми худро дар таҳкими субот ва рушди боустовори ҷаҳон ва минтақа мегузоранд.

Ф. ҲОШИМОВ ,
устоди кафедраи ҷомеашиносии
ДИС ДДТТ дар ш.Хуҷанд

Парчами давлатии мо дар фазои орому осудаи мамлакат ҳамеша роҳнамову роҳкушои мардуми шарафмандамон ба сӯи ояндаи неку осуда бошад.
Эмомалӣ Раҳмон

Парчами давлатӣ ҳамчун рамзи муқаддаси миллат дар ҳаёти сиёсӣ, фарҳангӣ ва маънавии ҳар як давлати соҳибистиқлол нақши муассир ва беназир дорад. Барои Тоҷикистон, ки даврони истиқлолро таҷриба мекунад, Парчам на танҳо як нишонаи расмӣ, балки рамзи соҳибихтиёрӣ, ваҳдат ва сарбаландии миллат ба ҳисоб меравад. Он ҳамчун пайванди байни гузашта, ҳозир ва ояндаи халқ хизмат мекунад ва арзишҳои миллӣ, фарҳангӣ ва маънавиро таҷассум менамояд.
Аз нуқтаи назари сиёсӣ, Парчами давлатӣ рамзи истиқлол ва якпорчагии Тоҷикистон мебошад. Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон борҳо таъкид намудаанд, ки Парчам «рамзи соҳибихтиёрӣ ва ваҳдати миллӣ» буда, иттиҳоди мардуми кишварро таъкид мекунад ва ҳамзамон масъулияти ҳар як шаҳрванди кишварро дар ҳифзи суботу сулҳ ва рушду ободии давлат нишон медиҳад. Дар ин маънӣ, Парчам рамзи сиёсати давлат, давлати демократӣ ва ҳуқуқбунёд ба ҳисоб меравад.
Ҳар миллате, ки давлати мустақил дорад, дорои рамзҳои давлатӣ мебошад. Ин рамзҳо на танҳо нишонаҳои зоҳирӣ, балки пояҳои ҳастии сиёсӣ, фарҳангӣ ва маънавии ҷомеа ба шумор мераванд. Парчами давлатӣ яке аз муҳимтарин рамзҳои ҳар давлат аст, ки бо таркиб, рангу нишонаҳои худ таърихи миллат, ормонҳои мардум ва ҳувияти кишварро таҷассум мекунад.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки соли 1991 истиқлолияти давлатӣ ба даст овард, эҳёи рамзҳои миллӣ ба яке аз аввалин қадамҳои муҳим табдил ёфт. Қабули Парчами давлатӣ 24 ноябри соли 1992 на танҳо як воқеаи расмӣ, балки оғози марҳалаи нави давлатсозӣ ва худшиносии миллӣ буд. Аз он рӯз Парчами давлатӣ ба рамзи суботи сиёсии кишвар, ваҳдати миллӣ ва рӯҳияи созандагӣ табдил ёфт. Имрӯз парчам танҳо як аломати давлатӣ нест, балки рамзе мебошад, ки миллатро муттаҳид месозад, ифтихор мебахшад ва ба сӯи ояндаи дурахшон раҳнамоӣ мекунад. Дар ин мақола мо арзиши сиёсӣ, фарҳангӣ ва маънавии Парчами давлатии Тоҷикистонро дар давраи эҳёи давлатдории миллӣ мавриди таҳлил қарор медиҳем.
Арзиши сиёсӣ – рамзи истиқлол, давлатдорӣ ва суботи миллӣ

Дар давраи истиқлол, Парчами давлатӣ аввалин рамзе буд, ки соҳибихтиёрии Тоҷикистонро ба ҷаҳониён эълон кард. Қабули он дар марҳалае сурат гирифт, ки кишвар ба номуайяниҳои сиёсӣ ва ҷустуҷӯи роҳҳои устувории давлатӣ рӯбарӯ буд. Бо бардоштани Парчами миллӣ Тоҷикистон ба ҷаҳониён паёми равшан дод: миллат қодир аст роҳи худро худаш интихоб кунад ва ба сӯи рушди комил ҳаракат намояд.
Парчам ҳамчун рамзи истиқлол дар тамоми соҳаҳои сиёсӣ танинандоз аст. Он дар биноҳои давлатӣ, порлумон, судҳо, сохторҳои қудратӣ, муассисаҳои маориф ва дар тамоми иншоот парафшон аст. Ҳузури он нишон медиҳад, ки ин кишвар дорои давлатдории мустақил, қонуни махсус ва сиёсати муайян мебошад.

Мақоми Парчам дар сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ
Парчам ҳамчун рамзи асосии сиёсӣ дар баробари нишон додани соҳибихтиёрӣ, боз вазифаи намояндагии байналмилалиро иҷро мекунад. Ҳангоми вохӯриҳои дипломатӣ, нишастҳои байналмилалӣ, мусобиқаҳои ҷаҳонӣ ва ҳамоҳангсозии равобити хориҷӣ, парчам Тоҷикистонро ҳамчун узви комилҳуқуқи ҷомеаи ҷаҳонӣ муаррифӣ менамояд.
Дар сиёсати дохилӣ бошад, парчам рамзи суботи миллӣ ва ягонагии мардум аст. Дар давоми солҳои баъди истиқлол, ки Тоҷикистон роҳи сулҳу созишро пеш гирифт, Парчами миллӣ ба яке аз абзорҳои муҳими муттаҳидсозии ҷомеа табдил ёфт. Ҳузури он дар ҳар як чорабинии давлатӣ ва ҷашнҳои миллӣ мардумро ба ваҳдат, эҳтироми қонун ва масъулияти шаҳрвандӣ даъват мекунад.
Мафҳуми сиёсӣ дар рангу шакли парчам. Ранги сурхи парчам рамзи шуҷоат, қаҳрамонӣ ва муборизаҳои таърихӣ мебошад. Тоҷикон дар тӯли садсолаҳо барои ҳифзи замин, забон, фарҳанг ва арзишҳои миллӣ мубориза бурдаанд, ва ранги сурх зербинои ин таърихи пурифтихор аст.
Ранги сафед рамзи сулҳ, адолат, покизагӣ ва суботи ҷовидона мебошад. Сулҳ ва ваҳдат арзишҳои асосии сиёсати Тоҷикистони муосирро ташкил медиҳанд.
Ранги сабз рамзи рушди хоҷагидорӣ, табиати зебо, маънавият ва ҳаёти созанда аст. Ин ранги кишоварзӣ ва меҳнат аст – меҳнате, ки имрӯз асоси рушди иқтисоди кишвар мебошад.
Шакли офтобмонанди корона ва ҳафт ситора бошад рамзи бахту саодат, равшании фардо ва ризқу рӯзии мардуми Тоҷикистон аст. Он сиёсати ормонсози мамлакатро инъикос мекунад.
Арзиши фарҳангӣ- таҷассумгари таърихи куҳан ва фарҳанги бостонӣ пайванди парчам бо тамаддуни ориёӣ
Фарҳанги тоҷикон аз тамаддуни ориёӣ сарчашма гирифтааст. Дар ин тамаддун рангу рамзҳо ҷойгоҳи ҳалкунанда доштанд. Сурх рамзи нерӯ, сафед рамзи нур, сабз рамзи замин ва зиндагӣ ба шумор мерафт.
Парчами давлатӣ низ дар худ ҳамин маъниҳоро дар шакли муосир таҷассум мекунад. Ин пайванди таърихӣ парчамро на танҳо рамзи сиёсии имрӯзӣ, балки мероси фарҳангии ҳазорсола мегардонад.
Парчам ҳамчун ҷузъи фарҳанг ва санъати миллӣ. Дар солҳои истиқлол Парчами миллӣ дар фарҳанг, адабиёт ва санъати тоҷик нақши вижа пайдо кард. Шоирон ашъори миллӣ дар васфи парчам эҷод мекунанд, рассомон онро дар асарҳои худ таҷассум медиҳанд, композиторҳо гимнҳо ва сурудҳои ватанӣ ба шарафи он месозанд.
Хусусан дар фасли ҷашни Рӯзи Парчам, осорхонаҳо, театрҳо ва муассисаҳои фарҳангӣ барномаҳои махсус таҳия мекунанд, ки дар онҳо арзишҳои парчам ба таври илмиву бадеӣ шарҳ дода мешаванд.
Тарбияи насли нав ба воситаи рамзҳои миллӣ. Дар муассисаҳои таълимӣ омӯзиши рамзҳои давлатӣ яке аз бахшҳои муҳими тарбияи шаҳрвандӣ ба шумор меравад. Ҷавонон таърихи парчам, мазмуни рангҳо, таркиб ва тафсири онро меомӯзанд. Ин раванд ба ташаккули худшиносии миллӣ, ифтихори ватанӣ ва эҳтиром ба давлатдорӣ мусоидат мекунад.
Парчам дар ҳар синфхона, дар назди ҳар муассисаи таълимӣ ва дар ифтитоҳи ҳар дарси нав ҳамчун як рамзи муқаддас ҳузур дорад. Ин ҳузури доимӣ муҳаббат ба Ватан ва масъулияти шаҳрвандиро дар дили кӯдакон ва ҷавонон мустаҳкам месозад.
Парчам ва робитаҳои фарҳангии байналмилалӣ. Дар навбати худ Парчами миллӣ мост, ки фарҳанги тоҷикро ба ҷаҳон муаррифӣ мекунад. Он дар намоишгоҳҳо, фестивалҳои байналмилалӣ, чорабиниҳои фарҳангӣ, сафарҳои расмии ҳунармандон ва рӯзҳои фарҳанги Тоҷикистон дар дигар кишварҳо истифода мешавад.
Бо ин васила Парчами давлатӣ ба абзори муоширати байнифарҳангӣ ва баёни дӯстиву ҳамкорӣ табдил ёфтааст.
Арзиши маънавӣ – нерӯи ваҳдатофар, худшиноссоз ва илҳомбахш
Арзиши маънавии Парчами давлатӣ аз ҳама бештар дар он зоҳир мегардад, ки он ба мардум нерӯи муттаҳидкунанда мебахшад. Дар солҳои ҷанги шаҳрвандӣ ва баъди он, Парчами давлатӣ ҳамчун рамзи сулҳ ва суботи ҷомеа хизмат кард. Он мардумро мутмаин сохт, ки Тоҷикистон метавонад бар мушкилоти худ ғолиб омада, роҳи рушд ва созандагиро пеш гирад.
Илҳом барои созандагӣ ва пешрафт. Дар тамоми корҳои бузурги давлатӣ – сохтмони нерӯгоҳҳо, нақбҳо, роҳҳо, марказҳои саноатӣ, иншооти иҷтимоӣ -парчам дар аввали кор парафшон мешавад. Ин нишонаест, ки ҳар як амали созанда ба хотири Ватан ва ба хотири пешрафти миллат анҷом дода мешавад. Парчам мардумро ба кор, заҳмат, масъулият ва худтакмилдиҳӣ ҳидоят мекунад.
Рамзи худшиносии миллӣ. Парчами давлатӣ барои ҳар як шаҳрванди кишвар рамзи ифтихор аст. Дидани он дар куҷо будан фарқ надорад – дар мактаб, дар сарҳад, дар майдони варзиш, дар ҳавопаймо ё дар назди сафорат – ҳисси меҳри Ватанро бедор мекунад. Он моро ба гузашта мебарад, ба корномаи ниёгон ишора мекунад ва ҳамзамон ба оянда роҳ мекушояд. Ҳангоми дидани парчам, ҳар тоҷик мефаҳмад, ки ӯ қисми як миллат, як давлат ва як ормон аст. Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар даврони истиқлол аз як нишонаи оддии давлатӣ ба рамзи муҳими сиёсию фарҳангӣ ва маънавӣ табдил ёфтааст. Он дар ҳамаи бахшҳои ҳаёти ҷомеа ҳузур дорад ва мардумро ба ваҳдат, сулҳ, ифтихор ва меҳнат ҳидоят мекунад. Аз ҷиҳати сиёсӣ, он рамзи соҳибихтиёрии миллӣ ва суботи кишвар аст.
Аз ҷиҳати фарҳангӣ, он пайванди давоми тамаддуни бостон ва таҷассумгари фарҳанги муосир мебошад. Аз ҷиҳати маънавӣ, он нерӯи ягонагӣ, ифтихори миллӣ ва масъулияти шаҳрвандист.
Парчам оинаи миллат аст – оинае, ки дар он гузашта, имрӯз ва ояндаи тоҷикон таҷассум ёфтааст.

ҲАЛИМОВ И.М.,
н.и.и., муаллими калони кафедраи
молия ва қарзи ДИС ДДТТ шаҳри Хуҷанд.

Дар низоми сиёсию ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон институти президентӣ ҷойгоҳи калидӣ ва нақши асосиро дорост. Президент ҳамчун рамзи ваҳдати миллӣ, кафили Конститутсия ва сарвари олии сиёсиву иқтисодии давлат масъулияти таърихӣ ва бузургеро ба дӯш дорад. Бо мақсади арҷгузорӣ ба ин мақоми муҳими давлатдорӣ ва қадршиносӣ аз хизматҳои шоистаи Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки дар таҳкими пояҳои сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва рушди устувори иқтисодии кишвар саҳми назаррас гузоштаанд, ҳамасола 16 ноябр ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷашн гирифта мешавад. Ин сана барои мардуми кишвар на танҳо рамзи эҳтиром ба Роҳбари давлат, балки таҷассумгари иттиҳоду ҳамбастагӣ, худшиносии миллӣ ва миннатдорӣ аз даврони сулҳу оромист, ки бо заҳматҳои Пешвои миллат ба даст омадааст.

Таҷлили Рӯзи Президент ифодаи арҷгузорӣ ба сиёсати созанда ва дурбинонаи давлатдорӣ мебошад, ки заминаи устувори рушди иқтисодӣ ва иҷтимоии ҷомеаро фароҳам овардааст. Дар таърихи навини Тоҷикистон, нақши шахсияти Президент дар таъмини сулҳ, амният ва таҳкими давлатдории миллӣ бесобиқа ва сарнавиштсоз аст. Маҳз сиёсати хирадмандона ва иродаи қавии Роҳбари давлат имкон дод, ки Тоҷикистон аз мушкилоти давраи ҷанги шаҳрвандӣ раҳо ёфта, ба масири устувори рушду шукуфоӣ ва ҳамбастагии миллӣ ворид гардад.

Пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ соли 1991, Тоҷикистон ба марҳалаи душвори ташаккули давлати миллӣ ворид гардид. Солҳои аввали Истиқлол бо бесуботии сиёсӣ, ҷанги шаҳрвандӣ ва буҳрони иқтисодӣ ҳамроҳ буданд. Маҳз дар чунин шароити ҳассос шахсияти Эмомалӣ Раҳмон ба саҳнаи сиёсӣ баромад, ки тавонист бо хирад, матонат ва иродаи қавии худ миллатро ба сулҳ даъват кунад. Соли 1992, бо интихоб шудани ӯ ба ҳайси Раиси Шӯрои Олӣ, сароғози як марҳалаи нав дар таърихи давлатдории тоҷикон гузошта шуд. Дар давоми солҳои баъдӣ, бо заҳматҳои пайгиронаи ӯ сулҳу ваҳдати миллӣ таъмин гардид ва Тоҷикистон ба роҳи рушд ва ободонӣ қадам гузошт.

Бо назардошти ин хизматҳои таърихӣ ва нақши муассири Пешвои миллат дар таҳкими давлатдорӣ, соли 2016 ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон” санаи 16 ноябр ҳамчун ҷашни давлатӣ муқаррар карда шуд. Ваҳдат ва субот ду пояи асосии рушди ҳар як давлатанд. Бе сулҳ ва оромӣ, ҳеҷ як ҷомеа наметавонад пеш равад. Эмомалӣ Раҳмон бо сиёсати сулҳомез ва ваҳдатофарини худ тавонист миллати тоҷикро аз низои дохилӣ барорад ва ба як ояндаи ором ва амн раҳнамоӣ намояд.

Имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар соли 1997 марҳалаи таърихие буд, ки ба ҷанги шаҳрвандӣ нуқта гузошт ва пояи давлатдории муосири Тоҷикистонро гузошт. Аз ҳамон вақт то имрӯз, Тоҷикистон яке аз кишварҳои суботу оромдошта дар минтақа ба шумор меравад. Ин сулҳу субот на танҳо амнияти сиёсӣ, балки имкони рушди иқтисодӣ, фарҳангӣ ва иҷтимоиро низ фароҳам овард.

Яке аз дастовардҳои бузурги даврони Пешвои миллат – гузоштани пояҳои иқтисоди мустақил ва устувор мебошад. Дар солҳои аввали Истиқлол, иқтисоди Тоҷикистон заиф буд, корхонаҳо фаъолият надоштанд, сатҳи камбизоатӣ баланд буд ва кишвар ба ёрии хориҷӣ ниёз дошт.

Бо роҳбарии оқилонаи Эмомалӣ Раҳмон, барномаҳои стратегии рушди иқтисод қабул гардиданд, ки ба эҳёи истеҳсолот, рушди инфрасохтор ва тавсеаи муносибатҳои иқтисодии байналмилалӣ равона шудаанд.

Саҳми асосии Президент дар рушди иқтисодиёти мамлакат чунин самтҳоро дар бар мегирад:

• Энергетика: бунёди Неругоҳҳои “Сангтӯда-1”, “Сангтӯда-2”, “Помир-1”, ва сохтмони Неругоҳи азими “Роғун”, ки Тоҷикистонро ба истиқлоли энергетикӣ мебарад.
• Нақлиёт ва иртиботот: сохтмони роҳҳои байналмилалӣ (Душанбе-Хуҷанд-Чаноқ, Душанбе-Кӯлоб-Хоруғ), нақбҳои “Истиқлол”, “Шаҳристон”, “Хатлон” ва садҳо пулу иншооти дигар, ки кишварро бо минтақаҳои ҳамсоя мепайванданд.
• Саноат ва соҳибкорӣ: дастгирии бахши хусусӣ, рушди истеҳсолоти ватанӣ ва воридоти технологияҳои муосир.
• Илму маориф: афзоиши буҷети давлатӣ барои соҳаи маориф ва баланд бардоштани сатҳи саводнокӣ.
• Кишоварзӣ: сиёсати оқилона дар соҳаи обёрӣ, васеъ намудани заминҳои кишт ва дастгирии деҳқонон.

Дар натиҷаи татбиқи ин сиёсати созанда, Тоҷикистон имрӯз яке аз кишварҳои аз лиҳози иқтисодӣ рушдёбандаи Осиёи Марказӣ ба ҳисоб меравад. Афзоиши солонаи ММД, болоравии сатҳи зиндагии мардум ва рушди инфрасохтор нишон медиҳанд, ки сиёсати иқтисодии Пешвои миллат самаранокии худро дорад. Рӯзи Президент – ин танҳо ҷашни сиёсӣ нест, балки рамзи эҳтиром ба давлат, ваҳдат ва заҳмати Роҳбари кишвар мебошад. Дар ин рӯз тамоми табақаҳои ҷомеа аз хизматҳои Пешвои миллат ёдовар мешаванд ва аҳди содиқона ба Ватан ва рушди он медиҳанд.

Дар муассисаҳои таълимӣ, донишгоҳҳо ва ташкилотҳои давлатӣ дар ин рӯз ҳамоишҳо, конфронсҳо, озмунҳои илмӣ ва барномаҳои фарҳангӣ баргузор мегарданд, ки ба баланд бардоштани ҳисси ватандӯстӣ ва худшиносии шаҳрвандон мусоидат мекунанд. Ин сана аҳамияти тарбиявӣ дорад, зеро ҷавононро ба эҳтироми давлатдорӣ, сулҳ, ваҳдат ва меҳнатдӯстӣ ҳидоят менамояд.

Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон – омили ваҳдат, субот ва рушди устувори иқтисодӣ мебошад. Таҷлили ин рӯз на танҳо арҷгузорӣ ба шахси Роҳбари давлат, балки нишони миннатдорӣ аз дастовардҳои бузурги даврони Истиқлол мебошад. Ҳар як шаҳрванд бояд дарк кунад, ки сулҳу ваҳдат, ки бо заҳмати Пешвои миллат ба даст омадааст, неъмати бузург аст. Барои нигоҳ доштани ин дастовард ва таҳкими иқтисоди миллӣ ҳар яки мо масъулем. Пешрафти иқтисодӣ ва Истиқлоли комили давлатӣ танҳо дар шароити сулҳ, субот ва ҳамдигарфаҳмии миллӣ имконпазир аст. Аз ин рӯ, Рӯзи Президент барои ҳар як тоҷик на танҳо рӯзи шодию ифтихор, балки рӯзи андешидани аҳд барои ободии Ватан ва ҳифзи арзишҳои миллӣ мебошад.

 
И. ҲАЛИМОВ,
н.и.и., муаллими калони кафедраи
молия ва қарзи ДИС ДДТТ
дар шаҳри Хуҷанд