Category: Мақолаҳои сиёсӣ

Dec 23

ҲАДАФҲОИ СОЗАНДА ВА СУЛҲОФАРИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР ПАЁМИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ

16 декабри соли 2025 Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии кишвар ироа гардид. Дар Паёми хеш, Президенти кишвар оид ба натиҷаҳо, дастовардҳо ва руйдодҳои муҳиме ки дар соли 2025 ба даст омаданд, қайд карда гузаштанд. Алалхусус, “Руйдоди муҳими таърихӣ -ин ҳалли пурраи масъалаҳои сарҳадии тайи беш аз сад соли охир ҳалношудаи байни ду давлат – Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Қирғизистон бо имзои шартнома дар бораи муайян кардани хатти сарҳади давлатӣ мебошад. Ҳамчунин, шартнома миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷумҳурии Қирғизистон ва Ҷумҳурии Ӯзбекистон дар бораи нуқтаи пайвастшавии сарҳади давлатии се кишвар ва Эъломияи Хуҷанд доир ба дӯстии абадӣ аз ҷониби сарони давлатҳо ба имзо расид, ки барои рушди минтақа ва идомаи ҳамкориҳои судманд заминаи мустаҳками ҳуқуқиро фароҳам овард” – иброз доштанд Сарвари кишвар.
Воқеан, Осиёи Марказӣ имрӯз ба фазои боварӣ, ҳамсоягии нек ва дӯстӣ табдил ёфтааст. Заминаи муносибатҳои давлатҳои Осиёи Марказиро имрӯз муҳокимаи боварибахш, ошкоро, созанда, ҳамчунин ҳалли ҳамоҳанг шудаи мушкилоти умумии минтақа ташкил медиҳад. Дар ин зимн, бо роҳи сулҳ ҳал гаштани масъалаҳои марзӣ миёни кишварҳои минтақа ин воқеиятро тасдиқ намуд. Ҳалли масъалаҳои сарҳадӣ дар минтақа аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ баҳои баланд ва мусбатро гирифт. Вобаста ба ин, 21 декабри соли равон ба Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва ба робарони давлатҳои Ӯзбекистон ва Қирғизистон Ҷоизаи байналмилалии сулҳи ба номи Лев Толстой супорида шуд.
Бояд қайд кард, ки дар ҷаҳони имрӯза ҳамбастагӣ ва ҳамгироии минтақавӣ нақши муҳимро мебозад. Он ба кишварҳо имкон медиҳад, ки мушкилоти рӯзафзунро ҳал намуда, ба пойдории субот ва рушду боустувори давлатҳо мусоидат намояд. Ҳоло, дар минтақа барои таҳкими ҳамгироӣ фазои мусоид фароҳам омадааст. Баргузор гаштани ҳафт Вохӯриҳои машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ, дар солҳои охир инро собит сохт. Баробари ин, Тоҷикистон аз 1 январи соли 2025 раёсати ИДМ-ро ба ӯҳда гирифт. 10 октябри соли равон дар Душанбе ҷаласаи Шӯрои сарони кишварҳои ин созмон баргузор гашт. Инчунин, 9 октябри соли равон ҳамоиши дуюми кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Русия баргузор шуд. Рӯзномаҳои ҷаласа масъалаҳои мубрами ҳамкориҳои минтақавиро дар бар гирифт.
Дигар рӯйдоди муҳиме ки дар соли 2025 ба вуҷуд омад, ин мизбонии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар нахустин Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо мебошад. Тоҷикистон дар доираи ташаббусҳои ҷаҳонии худ ҷиҳати амалисозии қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба «Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо» ин конфронро дар пойтахти кишвар шаҳри Душанбе баргузор намуд
Қобили зикр аст, ки рӯзи 12-уми декабри соли ҷорӣ бо ташаббуси Тоҷикистон дар ҷаласаи 7-уми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид (СММ) оид ба муҳити зист қатънома доир ба «Ҳифзи пиряхҳо ва криосфера, бахусус, дар минтақаҳои кӯҳӣ» қабул карда шуд. Қатъномаи мазкур дастоварди дигари муҳим дар соли ҷорӣ мебошад.
Дар ин радиф, бояд зикр кард, ки Тоҷикистон зиёда аз бист сол мешавад, ки тадбирҳои худро ҷиҳати ҳаллу фасли мушкилоти обу иқлим пеш мебарад. Аз ин ҷост, ки якчанд ташаббусҳои кишвари мо дар ҳалли масоили обу иқлим бо қатъномаи Созмони Милал қабул шудаанд. Аз ҷумла, «Соли байналмилалии оби тоза эълон гардидани соли 2003», Даҳсолаи амалиёти байналмилалии «Об барои ҳаёт», солҳои 2005-2015», «Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об, соли 2013» ва Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, барои солҳои 2018-2028» мебошанд.
Ҳамзамон, бо ибтикори Тоҷикистон дар асоси қатъномаи Маҷмаи Умумии СММ соли 2025 ҳамчун “Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо” ва 21 март “Рӯзи ҷаҳонии пиряхҳо” эълон гардида, дар назди Созмони Милал Бунёди эътимоди байналмилалӣ оид ба ҳифзи пиряхҳо таъсис дода шудааст. Илова бар ин, бо ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Фаронса моҳи августи соли 2024 аз ҷониби Маҷмаи Умумии СММ қатънома оид ба эълон намудани солҳои 2025-2034 ҳамчун “Даҳсолаи амал барои илмҳои яхшиносӣ” якдилона қабул гардид.
Ташаббусҳои мазкур дар сатҳи байналмилалӣ ҳамчун майдонҳои байналмилалии “Раванди оби Душанбе” ва “Раванди Душанбе оид ба ҳифзи пиряхҳо” пазируфта шудааст, ки обру ва нуфузи кишвари моро дар арсаи ҷаҳон боз ҳам баланд бардошт.
Бо ташаббуси дигари кишвари мо 25 июли соли 2025 Маҷмаи Умумии СММ қатъномаи махсуси Маҷмаи Умумии СММ зери унвони «Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ» қабул гардид. Хотиррасон бояд кард, ки Ташаббуси мазкур аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ дар Мубоҳисаҳои умумии Иҷлосияи 79-уми МУ СММ 24 сентябри соли 2024 пешниҳод гардида буд.
Қабул гардидани санади мазкур бо бархурдорӣ аз пуштибонии якдилонаи кишварҳои узви СММ қадами муҳиммеро дар роҳи бунёди ризояти ҷаҳонӣ оид ба истифодаи бехатар ва бар ахлоқ асосёфтаи зеҳни сунъӣ, аз ҷумла рушди механизмҳои худтанзимкунӣ ва мудирияти масъулиятноки технологияҳои зеҳни сунъӣ дар сатҳи минтақавӣ ва миллӣ ташкил медиҳад. Илова бар ин, қатъномаи зикршуда ҳамчунин механизмҳои асосии истифодаи муассири технологияҳои зеҳни сунъиро барои таъмини рушди устувор дар Осиёи Марказӣ муайян менамояд. Яке аз чунин механизмҳои пешниҳодшуда таъсиси Маркази минтақавии зеҳни сунъӣ дар шаҳри Душанбе мебошад, ки он ҷиҳати ҳамоҳангсозии раванди татбиқи барномаҳои муштараки марбут ба зеҳни сунъӣ дар Осиёи Марказӣ мусоидат хоҳад кард.
Имрӯзҳо, бо мураккабу вазнин гаштани авзои ҷомеаи ҷаҳонӣ, раванди поймол гаштани меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ ба вуҷуд омадааст, ки пойдевори назму низом ва сулҳу субот дар ҷаҳон ба ҳисоб мераванд. Бо дар назардошти ин раванд ва бомуваффақона татбиқ намудани “Соли маърифати ҳуқуқӣ, 2024” дар Тоҷикистон, Президенти кишвар, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ дар мубоҳисаҳои иҷлосияи 80-уми Маҷмаи Умумии СММ пешниҳод намуданд, ки Маҷмаи Умумии Созмони Милал имконияти эълон намудани “Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқи”- ро мавриди баррасӣ қарор диҳад ва аз ҳамаи давлатҳои аъзо даъват намуданд, ки ба ин ташаббус ҳамроҳ шаванд. Боиси ифтихор аст, ки 12-уми декабри соли ҷорӣ бо иқдоми Тоҷикистон қатъномаи Маҷмаи Умумии СММ дар хусуси эълон кардани соли 2027 ҳамчун «Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқӣ» қабул гардид.
Қабули гаштани санади мазкур рӯйдоди муҳим дар таҳкими ҳамкории байналмилалӣ барои ташвиқу огоҳ намудани давлатҳо бо мақсади риояи ҳуқуқ, адолат ва масъулиятпазирӣ ба ҳисоб меравад. Инчунин қатънома нақши созандаи Тоҷикистонро дар пешбурди омӯзиши ҳуқуқ дар сатҳи ҷаҳонӣ ва роҳбарии дурандешонаи Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки ташаббуси навбатиашон имрӯз аз ҷониби ҷомеаи байналмилалӣ пазируфта шуд, эътироф менамояд.
Мусаллам аст, ки тоҷикон яке аз миллатҳои фарҳангиву тамаддунсози дунё ба ҳисоб мераванд. Гузаштагони мо – ориёиҳо ба ҷаҳониён забону фарҳанг, илму ҳунар, ойину суннатҳои бою рангоранги башардӯстона, аз ҷумла Наврӯз, инчунин, анъанаҳои пешрафтаи давлатдорӣ, яъне тамаддуну фарҳанги ҷовидонаро ба мерос гузоштаанд.
Дар замони истиқлоли давлатӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо ташкилоти ЮНЕСКО ба дастовардҳои назаррас муваффақ гашт. Танҳо дар соли равон бо саъю талошҳои кишвари мо 11 ёдгории мероси фарҳангии Хуттали қадим (дар ноҳияҳои Ҷалолиддини Балхӣ, Данғара, Восеъ, Фархор ва Ховалинги вилояти Хатлон) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид карда шуд.
Дар ин радиф, аз ҷониби ЮНЕСКО қабул шудани қатъномаҳо дар мавриди эътирофи шаҳри Панҷакент ҳамчун «Шаҳри ҷаҳонии ҳунарҳои дастӣ барои сӯзанидӯзӣ» ва бузургдошти 1050-солагии Робияи Балхӣ дар солҳои 2026 – 2027 далели ҷойгоҳи хоссаи меросу арзишҳои фарҳангиву маънавии тоҷикон дар тамаддуни умумибашарӣ мебошад.
Ҳамчунин, танзими ҳамоишҳо зери унвони «Устувонаи Куруш: Эъломияи ибтидоии ҳуқуқи гуногунрангии фарҳангӣ» (аввалин эъломияи ҳуқуқи башар дар таърихи инсоният) боиси ифтихору сарбаландии миллати ориёии мо мебошад.
Тоҷикистон, ният дорад, ки солҳои минбаъда боз дигар ёдгориҳои фарҳангӣ ва шахсиятҳои барҷастаи халқи тоҷикро ба руйхати ташкилоти бонуфузи ЮНЕСКО пешниҳод намояд.
Дар ин росто, Пешвои миллат дар Паёми хеш ба вазоратҳои корҳои хориҷӣ ва фарҳанг пешниҳод намуданд, ки ҷиҳати ба Феҳристи шахсиятҳои барҷастаи фарҳангии ЮНЕСКО ворид намудани номи Борбади Марвазӣ тадбирҳои зарурӣ андешанд. Борбад, ки дар асрҳои шашуму ҳафтуми мелодӣ – дар замони давлатдории Сосониён – зиндагӣ ва эҷод кардааст, аз ҷониби олимону коршиносони маъруфи дунё ҳамчун яке аз аввалин донандагони илми мусиқӣ ва оҳангсози касбии қаламрави ориёӣ эътироф гардидааст.
Президенти кишвар, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон инчунин, ба Ҳукумати мамлакат ва Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе дастур доданд, ки ҷиҳати дар пойтахти кишвар – шаҳри Душанбе бунёд намудани Конун, яъне Маркази тамаддуни ориёӣ чораҷӯйӣ намоянд. Ҳамчунин, бо дарназардошти фалсафаю ҳикмати ҷовидонаи Наврӯз, суннату анъанаҳои башардӯстонаи он ва истифодаи онҳо барои тарбияи наслҳои оянда дар шаҳри Душанбе Маркази байналмилалии Наврӯз бунёд карда шавад.
Дар баробари дастовардҳо дар ҳамкорӣ бо ташкилоти ЮНЕСКО, дар замони соҳибистиқлолӣ дар кишвари мо зиёда аз 100 ёдгории таърихиву фарҳангӣ тармиму барқарор ва даҳҳо ҷашну чорабиниҳои сатҳи байналмилалӣ доир карда шуданд. Аз ин лиҳоз, мо вазифадорем, ки мерос ва аҷдодони худро омӯзем, идома диҳем ва барои наслҳои оянда ҳамчун ганҷинаи бебаҳои ҳувиятсоз ба мерос гузорем.
Зимни Паёми хеш Президенти кишвар, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон инчунин ба вазъи кунунии ҷаҳон диққати аҳли нишастро ҷалб намуда, қайд карданд: “Вазъи мураккаб дар манотиқи гуногуни дунё, шиддат гирифтани рақобатҳои геосиёсӣ ва геоиқтисодӣ ба хотири аз нав тақсим кардани ҷаҳон, мавҷи нави «ҷанги сард», яроқнокшавии бошитоб, заиф гардидани меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ ва дигар равандҳои пуртазод дар арсаи байналмилалӣ ҳамоно мояи нигаронӣ боқӣ мемонад”. “Дар чунин шароит моро зарур аст, ки дар баробари иштироки фаъол дар равандҳои глобалӣ, дар ҳамбастагӣ бо ҷомеаи ҷаҳонӣ ба саъю талошҳоямон барои расидан ба ҳадафҳои созанда – пойдории сулҳу субот ва таъмини амнияти фарогир тақвият бахшем” – таъкид карданд, Пешвои миллат.
Дар ҳақиқат, вазъи имрӯзаи ҷаҳон то ҳол мураккабу пурҳассос боқӣ мондааст. Алалхусус вусъатёбии ҷангу низоъҳои мусаллаҳона дар баъзе минтақаҳои гуногуни олам, терроризму экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва дигар хавфу хатарҳое мебошанд, ки ба суботу оромӣ ва рушди тараққиёти кишварҳо таҳдиди ҷиддӣ эҷод менамоянд. Ҳамзамон, оқибатҳои тағйирёбии иқлим ба монанди гармшавии шадид, обхезӣ, хушксолӣ ва камобӣ ба раванди рушди устувори давлатҳо монеаҳои ҷиддӣ эҷод мекунанд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамроҳ бо ҷомеаи ҷаҳонӣ тамоми кушишу тадбирҳои худро ҷиҳати таҳкими сулҳу субот ва ҳалли мушкилоти обу иқлим дар ҷаҳон равона карда истодааст.
Вобаста ба ин, Президенти кишвар, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми хеш зикр карданд, ки “Зимни татбиқи Консепсияи сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, мо фаъолияти байналмилалии худро ба хотири тавсеаи равобити сиёсӣ ва ҳамкориҳои гуногунҷанба бо кишварҳои мухталифи ҷаҳон бар пояи усулҳои эътимод, эҳтироми манфиатҳои ҳамдигар ва сиёсати «дарҳои кушода» минбаъд низ идома хоҳем дод”.
“Ҳамзамон бо ин, барои рушду таҳкими муносибатҳои ҳамаҷониба дар соҳаҳои тиҷорату иқтисод ва фарҳангиву башарӣ тадбирҳои амалӣ андешида мешаванд. Дар маҷмӯъ, Тоҷикистон ба тавсеаи ҳамкориҳои дуҷонибаву бисёрҷониба бо кишварҳо ва ниҳодҳои шарик таваҷҷуҳи доимӣ зоҳир намуда, ҷиҳати идомаи иштироки фаъол дар заминаҳои гуногун дар оянда низ саъю талош хоҳад кард” – иброз доштанд, Сарвари кишвар.
Ҳамин тариқ, дар Паёми Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, дастоварду рӯйдодҳои муҳим ва самтҳои афзалиятноки сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо дарназардошти манфиатҳои миллӣ ироа шуданд. Маҳз, таҳти роҳбарии Пешвои миллат мақому манзалати Тоҷикистон ҳамчун кишвари сулҳдӯсту созанда дар арсаи ҷаҳон шинохта шуд ва симои мусбати кишвари мо дар арсаи ҷаҳонӣ таҳким ёфт. Ин шаҳодати он аст, ки дар ҳақиқат мактаби Пешвои миллат дар тақвият ёфтани обру ва нуфузи кишвари мо дар ҷаҳон хело бузург аст. Моҳияти сиёсати хориҷии Тоҷикистонро имрӯз сафарбар намудани саъю талош барои ҳалли масоили сайёра, аз қабили мухолифатҳо, ҷангу низоъҳо ва ҳамчунин мушкилоти обу иқлим ташкил медиҳад. Ба шарофати чунин сиёсат ва таҳти роҳбарии хирадмандонаи Сарвари кишвар, Тоҷикистон тавонист бо зиёда аз 187 давлати ҷаҳон робитаҳои дипломатӣ барқарор намояд ва узви фаъоли созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ гардад. Дар ин росто, мо боварӣ дорем, ки боз дигар ташаббусҳои созандаву сулҳофари кишвари мо аз тарафи ҷомеаи ҷаҳонӣ дастгирӣ ва қабул хоҳад ёфт.

Ҳошимов Фирӯз Ҷабборович
муаллими калони кафедраи
ҷомеашиносӣ, ДИС ДДТТ
дар ш. Хуҷанд.

Dec 23

ТАШАББУСҲОИ СОЗАНДАИ САТҲИ ҶАҲОНИИ ТОҶИКИСТОН ДАР МЕҲВАРИ ПАЁМИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ

Паёми Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар симои узв ва вакилони ин мақоми олии қонунбарор ба халқи шарифи Тоҷикистон 16 декабри соли 2025 ироа гардид. Дар паёми навбатӣ самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ватани азизамон Тоҷикистон мавриди таҳлили амиқ, хулосабарорӣ, натиҷагирӣ ва ояндабинӣ қарор гирифта, аз амалишавии ҳадафҳои стратегӣ, рушди бемайлони тамоми ҳаёти ҷомеа ва боз ҳам беҳтар гардидани вазъи иҷтимоии аҳолӣ мужда дода шуд.
Президенти кишвар зимни ироаи Паёми хеш қайд намуданд, ки соли 2025 барои мардуми шарифи Тоҷикистон ва давлати соҳибистиқлоли тоҷикон бо дастовардҳои назаррас ва рӯйдодҳои муҳим боз як соли таърихӣ гардид. Аз ҷумла, ташаббусҳои созандаи сатҳи ҷаҳонии кишвари соҳибистиқлоламон мебошад, ки рӯзи 12-уми декабри соли ҷорӣ бо ташаббуси Тоҷикистон дар ҷаласаи 7-уми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба муҳити зист қатънома доир ба «Ҳифзи пиряхҳо ва криосфера, бахусус, дар минтақаҳои кӯҳӣ» қабул карда шуд. Соли 2025 бо пешниҳоди Тоҷикистон ва бо қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид «Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо» ва солҳои 2025 – 2034 «Даҳсолаи илмҳои криосфера» эълон гардиданд.
Бо ташаббуси дигари кишвари мо қатъномаи махсуси Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид зери унвони «Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ» қабул гардид.
Илова бар ин, ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид гардидани ёдгориҳои мероси фарҳангии Хуттали қадим зимни иҷлосияи 47-уми Кумитаи мероси ҷаҳонӣ дар шаҳри Париж баёнгари эътирофи ташаббусҳои Тоҷикистон мебошад.
Дар ин радиф, аз ҷониби ЮНЕСКО қабул шудани қатъномаҳо дар мавриди эътирофи шаҳри Панҷакент ҳамчун «Шаҳри ҷаҳонии ҳунарҳои дастӣ барои сӯзанидӯзӣ» ва бузургдошти 1050-солагии Робияи Балхӣ дар солҳои 2026 – 2027 далели ҷойгоҳи хоссаи меросу арзишҳои фарҳангиву маънавии тоҷикон дар тамаддуни умумибашарӣ мебошад.
Ҳамчунин, танзими ҳамоишҳо зери унвони «Устувонаи Куруш: Эъломияи ибтидоии ҳуқуқи гуногунрангии фарҳангӣ» (аввалин эъломияи ҳуқуқи башар дар таърихи инсоният) боиси ифтихору сарбаландии миллати ориёии мо мебошад. Инчунин, боиси ифтихор аст, ки 12-уми декабри соли ҷорӣ бо иқдоми Тоҷикистон қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид дар хусуси эълон кардани соли 2027 ҳамчун «Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқӣ» қабул гардид. Дар ин росто, мо бояд барои ҳифзи арзишҳои моддиву ғайримоддии миллати худ муаррифии шоистаи онҳоро дар арсаи байналмилалӣ ҳадафмандона идома диҳем.
Пазируфтани ин ташаббусҳо ифодаи эътироф ва дастгирии ҷомеаи ҷаҳонӣ аз ибтикороти созандаи Тоҷикистон оид ба масъалаҳои мубрами рӯзномаи глобалӣ ба ҳисоб меравад. Бинобар ин, моро зарур аст, ки барои амалигардонии ин сиёсатҳои пешгирифтаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки қобили қабули ҷаҳониён гаштааст саҳмгузор бошем, заррае бошад ҳам барои пешрафти давлати азизамон Тоҷикистони соҳибистиқлол кӯшиш ба харҷ диҳем.

МАНОНОВА Ф. И.,
ассистенти кафедраи
ҳуқуқшиносии ДИС ДДТТ

Dec 23

ЗЕҲНИ СУНЪӢ ВА РУШДИ ОН ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН

 

(Дар ҳошияи Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ, ки 16 декабри соли 2025 ироа гардид)

Таҳлили муҳтавои Паёми навбатии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нишон медиҳад, ки дар маркази таваҷҷуҳи он масъалаҳои соҳаҳои сиёсию иқтисодӣ, илму маориф ва иҷтимоиву фарҳангии кишварро фаро гирифта, бурдборию камбудиҳои онҳоро возеҳ намуда, дурнамои фардои миллатро муайян намуд. Инчунин, зимни ироаи Паём Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти рушди бонизоми «зеҳни сунъӣ», «иқтисоди рақамӣ», «иқтисоди сабз» ва «инноватсия»-ро мавриди таваҷҷуҳ қарор дода, барои татбиқи босамари онҳо дастуру ҳидоятҳои созандаро роҳандозӣ намуданд. Самти зикршударо мавриди омӯзишу хулосабарорӣ намуда, бояд қайд, ки масъалаҳои зеҳни сунъӣ, иқтисоди рақамӣ, иқтисоди «сабз» ва инноватсия дар шароити рушди бемайлони муносибатҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, сиёсӣ ва фарҳангию илмӣ дар сатҳи ҷаҳонӣ мубрамияти ба худ хосро касб намуда истодаанд.

         Бояд қайд кард, ки зеҳни сунъӣ (Artificial Intelligence, AI) дар ҷаҳони технологӣ падидаи нав буда, бо дарназардошти раванди ҷаҳонишавӣ, рушди илму техника, ворид ва истифода гардидани технологияҳои пешқадаму муосир дар ҳама соҳаҳои иҷтимоию иқтисодӣ хеле муҳим мебошад. Зеро технологияҳои зеҳни сунъӣ имкон фароҳам меоваранд, ки дар солҳои наздик сохтори иқтисодӣ ва тарзи фаъолияти одамон ба куллӣ иваз гардад. Ин аст ки бо мақсади расидан ба натиҷаҳои шоиста бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 сентябри соли 2022, №483 “Стратегияи рушди зеҳни сунъӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2040” қабул гардид. Бо дарназардошти талаботи муосири бозори ҷаҳонӣ, бахусус рушди муносибатҳои рақамӣ ва маҷозӣ, дар Стратегияи мазкур ҳадафу афзалиятҳо ва вазифаҳои минбаъдаи рушди зеҳни сунъӣ дар кишвар муайян шудаанд.

Боиси ифтихор ва сарбаландии мо аст, ки дар партави ташаббуси навбатии Сарвари кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон 25 июли соли 2025 Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид (СММ) лоиҳаи қатъномаи махсусро зери унвони «Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ», ки бо ибтикори бевоситаи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод гардид, бо иттифоқи онро қабул намуд. Лозим ба зикр аст, ки ташаббуси мазкур аз ҷониби Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ дар Мубоҳисаҳои умумии Иҷлосияи 79-уми Маҷмааи Умумии СММ 24 сентябри соли 2024 пешниҳод гардида буд. Аз ҷониби Маҷмааи Умумии СММ қабул гардидани қатъномаи «Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ» нақши муҳими Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҷиҳати пешбурди муколамаи ҷаҳонӣ дар соҳаи зеҳни сунъӣ ва аҳамияти таърихии сиёсати созандаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро таъкид мекунад.

Дар ҷаҳони муосир, ки технологияҳо ва рақамӣ шудани ҳаёт тамоми соҳаҳоро фаро гирифтааст, зеҳни сунъӣ ҳамчун воситаи асосӣ дар рушди иқтисод ва ҷомеа нақши калидӣ дорад. Ин технологияҳо қариб ба тамоми соҳаҳои фаъолияти инсон, аз қабили тандурустӣ, маориф, саноат, нақлиёт, бонкдорӣ то самти мудофиа ворид шуда, кори инсонро ба маротиб беҳтар ва осон мегардонанд. Дар оянда Ҷумҳурии Тоҷикистон қодир аст, ба яке аз кишварҳои пешсаф дар самти истифодаи зеҳни сунъӣ мубаддал гардад.

Барои амалӣ гардидани ин мақсад андешидани чораҳои стратегӣ дар ташкили шароити мусоиди соҳавӣ ва омодаву ҳавасманд намудани мутахассисони ҷавон муҳим мебошад.

Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти роҳбарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон истифода ва рушди AI-ро ҳамчун самти афзалиятноки сиёсати давлатӣ эълон кардааст.

Президенти кишвар дар Паёми навбатии хеш  таъкид карданд:

        “Имрӯз моро зарур аст, ки раванди идоракунии давлатиро бо истифода аз технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ ба роҳ монда, таъсири омили инсониро дар тамоми соҳаҳо ва ҳама гуна муносибатҳои молиявӣ коҳиш диҳем”

Зеҳни сунъӣ дар умум  метавонад равандҳои истеҳсолӣ, энергетикӣ, кишоварзӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоиро самаранок созад. Пешвои миллат зикр карданд:

«Бо истифодаи технологияҳои нав ва зеҳни сунъӣ мо метавонем хизматрасониҳои давлатӣ ва истеҳсолотро босамар ва рақамӣ созем.»

Бо ёрии AI:

  • маҳсулоти миллӣ дар бозорҳои минтақавӣ ва ҷаҳонӣ рақобатпазир мегарданд;
  • корҳое, ки пештар вақт ва захираҳои зиёд мегирифтанд, автоматизатсия мешаванд.

Яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ интегратсияи AI бо иқтисоди сабз ва захираҳои барқароршаванда мебошад. Аз ҷумла, бо истифода аз технологияҳои интеллектуалӣ:

  • идораи захираҳои об ва энергия самаранок мегардад;
  • мониторинги муҳити зист ва ҳифзи табиат осон мешавад;
  • истеҳсоли энергияҳои барқароршаванда афзоиш меёбад.

      Инчунин зеҳни сунъӣ имкониятҳои навро барои соҳаҳои маориф, тандурустӣ ва хизматрасонии рақамӣ фароҳам меорад. Дар иртибот ба ин, Пешвои миллат зикр карданд:

«Мо бояд насли ҷавонро бо технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ шинос созем, то онҳо барои ояндаи Ватан омода бошанд.»

Аз ин лиҳоз, барои насли ҷавон бояд:

  • шиносоӣ бо технологияи рақамӣ ва AI қобилияти таълим ва эҷодиётро афзоиш медиҳад;
  • малакаи мутахассисон дар соҳаҳои нав ба таври назаррас баланд мешавад;
  • имкониятҳои касбии ҷавонон барои саҳмгузорӣ дар рушди кишвар васеъ мегарданд.

Зеҳни сунъӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо воситаи рақамӣ ва автоматизатсия, балки амалиёти стратегии рушди устувор ва ҳамгироии иқтисод ва муҳити зист мебошад. Пешвои миллат таъкид карданд:

«Зеҳни сунъӣ ва инноватсия воситаи муҳим барои баланд бардоштани самаранокии иқтисод ва беҳтар намудани сатҳи зиндагии мардум мебошад.»

Бо истифода аз AI, кишвар метавонад:

  • иқтисоди рақамӣ ва иқтисоди сабзро ҳамзамон рушд диҳад;
  • рақобатпазирии маҳсулоти миллӣ ва хадамотро дар бозорҳои байналмилалӣ афзояд;
  • насли ҷавонро барои рӯ ба оянда омода созад.

     Равандҳои зикршуда дар оянда Тоҷикистонро ҳамчун кишвари инноватсионӣ ва рақамӣ пешсаф ва устувор нишон медиҳад.

         Дар маҷмуъ, Паёми навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомали Раҳмон як ҳуҷҷати мукаммали сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ мебошад, ки роҳнамои рушди минбаъдаи кишвар ба ҳисоб меравад. Ин Паём на танҳо дастовардҳоро ҷамъбаст мекунад, балки бо муайян намудани вазифаҳои мушаххас барои ниҳодҳои давлатӣ ва ҷомеа дурнамои равшани ояндаро нишон медиҳад. Мазмун ва муҳтавои Паём гувоҳи он аст, ки Тоҷикистон роҳи рушди устувор, таҳкими давлатдорӣ ва беҳбудии зиндагии мардумро устуворона идома медиҳад.

АХМЕДОВ М.А.,

 мудири шуъбаи ТИШ-и

ДИС ДДТТ дар ш.Хуҷанд

Dec 22

ПАЁМИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ҲАМЧУН САНАДИ РОҲНАМО ДАР РУШДИ СИЁСАТИ ҲУҚУҚИИ КИШВАР

Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии кишвар аз 16 декабри соли 2025 яке аз муҳимтарин санадҳои сиёсиву ҳуқуқӣ ба ҳисоб меравад, ки самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии давлатро муайян намуда, вазифаҳои калидии рушди ҳуқуқӣ, такмили қонунгузорӣ ва таҳкими давлатдории ҳуқуқбунёдро барои солҳои минбаъда муқаррар мекунад. Ин Паём ҳамчун воситаи ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти қонунгузор, иҷроия ва судӣ нақши муассир дорад.

Як нуқтаро бояд қайд кард, ки пешниҳоди Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ» аз Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарчашма мегирад. Дар банди якуми моддаи 69-и Конститутсия, ки дар он салоҳиятҳои Президенти Тоҷикистон ифода ёфтааст, чунин омадааст: «Президент самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳуриро муайян мекунад».

Агар мо аз нигоҳи усулӣ моҳияти Паёмҳои Президенти Тоҷикистонро баён намоем, пас онҳо ифодакунандаи вазъи воқеии натиҷаи солонаи ҳам сиёсати дохилӣ ва ҳам хориҷии ҷумҳурӣ буда, ҷанбаи барномавӣ, натиҷагирӣ, руҳбаландкунандагӣ ва ҳамгироикунандагӣ доранд. Асосан, Паёмҳо ифодакунандаи натиҷаи ноил гардидани мардуми ҷумҳурӣ ба ҳамон чор ҳадафи стратегӣ мебошанд, ки муҳтавои он аз ҷониби Президенти Тоҷикистон ҳамасола мавриди баррасӣ қарор мегирад.

Паёми Президенти Тоҷикистон аз 16 декабри соли равон ифодагари ҳамин хусусият буд. Роҳбари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оид ба пешбурди самараноки сиёсати дохилию хориҷӣ ва таъмини пешрафти соҳаҳои гуногун, аз ҷумла саноат, энергетика, кишоварзӣ, роҳу нақлиёт, сармоягузорӣ ва рушди соҳибкорӣ, маориф ва илму фарҳанг, тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоӣ, меҳнат ва шуғли аҳолӣ, рушди муносибатҳои дӯстию ҳамкорӣ бо давлатҳои хориҷӣ ва созмонҳои байналмилалию минтақавӣ вазифаҳои мушаххас ба миён гузоштанд.

Ҳамчунин дар Паёми имсолаи Пешвои миллат масъалаи таҳкими волоияти қонун ҳамчун асоси давлати демократӣ ва ҳуқуқбунёд таъкид гардид. Пешниҳодҳои марбут ба рақамикунонии идоракунии давлатӣ, коҳиш додани таъсири омили инсонӣ дар муносибатҳои молиявию маъмурӣ ва густариши пардохтҳои ғайринақдӣ ба баланд бардоштани шаффофият, пешгирии коррупсия ва таъмини адолати ҳуқуқӣ равона шудаанд. Ин равандҳо ба талаботи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ мутобиқ мебошанд.

Паём зарурати таҳияи як қатор санадҳои нави меъёрии ҳуқуқиро ба миён мегузорад. Аз ҷумла, таҳияи қонун дар бораи сиёсати аграрӣ, бостоншиносӣ, стратегияҳои рушди бозори сармоя, соҳаи алоқа ва истифодаи зеҳни сунъӣ аз ҷумлаи тадбирҳое мебошанд, ки барои мутобиқсозии қонунгузории миллӣ ба шароити муосир равона шудаанд. Қабули чунин санадҳо ба танзими самараноки муносибатҳои ҷамъиятӣ ва ҳифзи манфиатҳои давлатӣ ва шаҳрвандон мусоидат менамояд.

Дар Паём масъалаҳои таъмини ҳуқуқҳои иқтисодиву иҷтимоии шаҳрвандон мавқеи хос доранд. Баланд бардоштани музди меҳнат, индексатсияи нафақаҳо, рушди бозори меҳнат ва таъсиси ҷойҳои нави корӣ кафолатҳои иҷтимоии давлатро тақвият мебахшанд. Ин тадбирҳо ба амалисозии ҳуқуқ ба меҳнат, ҳифзи иҷтимоӣ ва сатҳи арзандаи зиндагӣ мусоидат намуда, уҳдадориҳои конститутсионии давлатро ифода мекунанд.

Таваҷҷуҳи махсус ба рушди иқтисоди рақамӣ ва зеҳни сунъӣ дар Паём зарурати ташаккули заминаи мукаммали ҳуқуқиро дар ин самт таъкид менамояд. Пешниҳодҳо оид ба таҳияи стратегияҳои соҳавӣ, таъсиси корпоратсия ва марказҳои зеҳни сунъӣ заминаи ҳуқуқии истифодаи технологияҳои навро фароҳам оварда, ҳамзамон масъалаҳои ҳифзи маълумот, амнияти иттилоотӣ ва масъулияти ҳуқуқиро ба рӯзномаи сиёсати ҳуқуқии кишвар ворид мекунанд.

Бояд қайд кард, ки дар ибтидо дар Паёми Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ оид ба ду масъалаи муҳими сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ андешаронӣ карданд, ки ин дастоварди беназир дар соли 2025 ба шумор мераванд.

Якум ин баргузории интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагон, маҷлисҳои маҳаллии вакилони халқ ва аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад, ки моҳи марти соли 2025 доир гардид. Воқеан интихобот маъракаи муҳими сиёсиест, ки дар шароити давлати соҳибистиқлоли демократӣ воситаи асосии иштироки халқ дар идоракунии давлат ва рушди ҷомеа мебошад.

Дуввум дастоварде, ки он ҳам ба моҳи марти соли равон рост омада буд, ба имзо расонидани санадҳои муҳим байни Тоҷикистон ва Қирғизистон оид ба сарҳади давлатии ду ҷумҳурӣ ва таҳкими муносибатҳои дуҷониба мебошад. Кушодашавии сарҳади байни ду давлат қадами бузург дар сиёсати хориҷии мамлакат ба шумор меравад. Ҳамзамон дар ҷашни байналмилалии Наврӯз – 31 марти соли 2025 дар шаҳри бостонии Хуҷанд иштирок намудани сарони се давлати ҳамҷавор – Тоҷикистон, Узбекистон ва Қирғизистон ва қабули Эъломияи Хуҷанд дар ин рӯзи таърихӣ, бозгӯе аз таҳкими дӯстӣ, ҳамҷавории нек ва рушди муносибатҳои байнидавлатӣ мебошад.

Бояд гуфт, ки дастовардҳое, ки мардуми Тоҷикистон бо сарварии Ҳукумати ҷумҳурӣ дар даҳсолаи охир ба даст овардаанд, аз ҷониби Президенти Тоҷикистон дар Паём ба Маҷлиси Олӣ таҳлил ва баррасӣ гардиданд. Пеш аз ҳама, бояд иброз намуд, ки дастовардҳои ноилгардида натиҷаи заҳмату талошҳои мардуми шарафманди ҷумҳурӣ мебошанд, ки дар Паёми Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ борҳо таъкид гардиданд.

Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо санади сиёсӣ, балки ҳуҷҷати дорои аҳаммияти баланди ҳуқуқӣ мебошад, ки самтҳои асосии қонунэҷодкунӣ ва амалияи ҳуқуқиро муайян месозад. Иҷрои дастуру супоришҳои дар Паём зикршуда ба такмили низоми ҳуқуқии миллӣ, таҳкими қонуният ва болоравии фарҳанги ҳуқуқии ҷомеа мусоидат менамояд.
Ҳамин тариқ, Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 16 декабри соли 2025 ҳамчун санади стратегӣ ва роҳнамо дар рушди сиёсати ҳуқуқии кишвар хизмат мекунад. Он заминаи устуворро барои ташаккули давлати ҳуқуқбунёд, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, инчунин мутобиқсозии қонунгузории миллӣ ба равандҳои муосири ҷаҳонӣ фароҳам меорад.

Маҳмудов Ш. У.,
мудири шуъбаи кадрҳо
ва корҳои махсуси ДИС ДДТТ

Dec 20

ПАЁМИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ – ҲУҶҶАТИ СТРАТЕГИИ РУШДИ УСТУВОРИ ИҚТИСОДИЁТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН

Паёми Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз санадҳои муҳими стратегӣ ва барномавии рушди давлат ба ҳисоб меравад. Паёми имсолаи Сарвари давлат самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ, рушди иқтисоди миллӣ, илму маориф, таҳкими соҳаҳои иҷтимоӣ ва таъмини амнияти миллӣ ва устувории давлатро дар бар мегирад. Ин санади муҳим на танҳо ҷамъбасти дастовардҳои сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимоиву фарҳангии кишварро фаро гирифт, балки самтҳои асосии рушди минбаъдаро дар шароити мураккаби ҷаҳони муосир муайян намуд.

Соли 2025 барои Тоҷикистон соли воқеан таърихӣ гардид. Яке аз рӯйдодҳои муҳимтарини таърихӣ ҳалли пурраи масъалаҳои сарҳадии байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Қирғизистон мебошад, ки тӯли зиёда аз сад сол ҳалношуда боқӣ монда буд. Имзои шартномаи сарҳадӣ, инчунин созишнома бо иштироки Тоҷикистон, Қирғизистон ва Ӯзбекистон дар бораи нуқтаи пайвастшавии сарҳадҳо ва Эъломияи Хуҷанд оид ба дӯстии абадӣ, заминаи устувори сулҳу субот ва рушди минтақавиро фароҳам овард.

Паёми навбатӣ бори дигар собит намуд, ки Тоҷикистон ҳамчун кишвари ташаббускор дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ мавқеи устувор дорад. Мизбонии нахустин Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо дар доираи «Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо» ва қабули қатъномаҳои муҳими Созмони Милали Муттаҳид бо ташаббуси Тоҷикистон, аз ҷумла доир ба ҳифзи пиряхҳо, криосфера ва нақши зеҳни сунъӣ дар рушди устувор, далели равшани эътирофи ҷаҳонӣ мебошанд.

Инчунин, ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид гардидани ёдгориҳои Хуттали қадим ва қабули қатънома дар бораи эълон шудани соли 2027 ҳамчун «Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқӣ» мавқеи фарҳангӣ ва маънавии Тоҷикистонро дар арсаи байналмилалӣ боз ҳам таҳким бахшид.

Дар Паём натиҷаҳои татбиқи ду барномаи миёнамуҳлати рушди кишвар ҷамъбаст гардиданд. Тайи даҳ соли охир ҳаҷми маҷмуи маҳсулоти дохилӣ 3,4 баробар афзоиш ёфта, рушди солонаи иқтисодӣ ба ҳисоби миёна 7,6 фоизро ташкил дод. Даромади пулии аҳолӣ беш аз шаш баробар афзуда, сатҳи камбизоатӣ то 19 фоиз коҳиш ёфт.

Қабули Барномаи миёнамуҳлати рушди кишвар барои солҳои 2026–2030 ҳамчун марҳалаи ниҳоии Стратегияи миллии рушд то соли 2030 қадами муҳим ба сӯи ояндаи устувор мебошад. Ин барнома ба ду баробар афзоиш ёфтани иқтисод, коҳиши камбизоатӣ то 10 фоиз ва тавсеаи табақаи миёна нигаронида шудааст.

Яке аз меҳварҳои асосии Паём рушди иқтисоди рақамӣ ва истифодаи зеҳни сунъӣ мебошад. Пешвои миллат ба таври мушаххас зарурати коҳиш додани омили инсонӣ, гузариш ба идоракунии рақамӣ, ҷорӣ намудани низоми пардохтҳои ғайринақдӣ ва истифодаи таҷрибаи муваффақи биллинги рақамӣ дар соҳаи энергетикаро таъкид намуданд.

Пешниҳоди таъсиси Корпоратсияи миллии зеҳни сунъӣ, Маркази минтақавии зеҳни сунъӣ ва дата-сентрҳои «сабз» нишон медиҳад, ки Тоҷикистон ният дорад аз захираҳои гидроэнергетикии худ барои рушди технологияҳои пешрафта истифода намояд.

Дар Паёми имсола ба масъалаи рушди иқтисоди миллӣ таваҷҷуҳи хоса зоҳир гардидааст. Таъкид шуд, ки саноатикунонии босуръати кишвар, ҷалби сармояи дохиливу хориҷӣ, рушди соҳибкории хурду миёна ва истифодаи самараноки захираҳои табиӣ аз омилҳои калидии пешрафти иқтисодӣ мебошанд. Дар давраи саноатикунонии босуръат беш аз 2600 корхонаи саноатӣ таъсис ёфта, ҳаҷми истеҳсоли саноатӣ 2,5 баробар афзоиш ёфт. Соҳаи энергетика низ бо сармоягузории калон рушд карда, бунёди неругоҳҳои офтобӣ ва идомаи сохтмони НБО «Роғун» заминаи истиқлоли энергетикиро фароҳам меорад.

Паёми Пешвои миллат ба Маҷлиси Олӣ дар соли 2025 санади фарогир ва стратегӣ буда, роҳи равшани рушди Тоҷикистонро дар солҳои наздик муайян менамояд. Он ифодаи иродаи қавии сиёсӣ, таҷрибаи бойи давлатдорӣ ва эътимоди комил ба неруи созандаи мардум мебошад. Бо такя ба сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва заҳмати аҳлона, Тоҷикистон қадам ба қадам ба сӯи давлати пешрафта, иқтисоди рақобатпазир ва ҷомеаи солиму маърифатнок ҳаракат мекунад.

Ғ.ЮСУПОВ,
ассистенти кафедраи молия ва
қарзи ДИС ДДТТ дар ш.Хуҷанд

Dec 18

ПАЁМИ ПЕШВОИ МИЛЛАТ – САНАДИ САРНАВИШТСОЗ ВА РОҲНАМОИ ОЯНДАИ МИЛЛАТ

Паёми Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун санади муҳими стратегӣ самтҳои афзалиятноки рушди иҷтимоию иқтисодӣ, илму маориф, амнияту суботи сиёсӣ ва сиёсати дохилию хориҷии ҷумҳуриро муайян намуда, барои фаъолияти минбаъдаи ниҳодҳои илмӣ роҳнамо ва барномаи амалӣ ба ҳисоб меравад. Дар ин санади муҳим ба масъалаҳои иқтисодиёт, маориф, фарҳанг, занон, ҷавонон, рушди илм, татбиқи инноватсия, тақвияти иқтидори кадрӣ ва истифодаи самараноки дастовардҳои илмӣ дар иқтисоди миллӣ таваҷҷуҳи хос зоҳир карда шуд. Таъкид гардид, ки соли 2025 барои мардуми шарифи Тоҷикистон ва давлати соҳибистиқлоли тоҷикон бо дастовардҳои назаррас ва рӯйдодҳои муҳим боз як соли таърихӣ гардид.
Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъсиси ду маркази бузург- Маркази тамаддуни ориёӣ ва Маркази байналмилалии Наврӯзро пешниҳод намуда, барои омода намудани консепсияи ин ду маркази муҳим ба масъулин ва олимону муҳаққиқони Академияи миллии илмҳо дастуру супоришҳои мушаххас доданд. Пешвои миллат зикр намуданд, ки масъалаи ҳифзи пиряхҳо дар замони муосир ҳамчун яке аз самтҳои муҳими сиёсати экологӣ ва рушди устувор аҳамияти хосса дошта, бо назардошти тағйирёбии иқлим, коҳиши захираҳои обӣ ва таъсири он ба амнияти иҷтимоию иқтисодӣ таваҷҷуҳи ҷиддӣ ва чораҳои таъхирнопазир талаб менамояд. Аҳамият ва зарурати ин масъаларо Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамаҷониба дарк намуда, пешниҳод намуданд, ки Муассисаи давлатии илмию таҳқиқотии “Маркази омӯзиши пиряхҳои Академияи миллии илмҳо” ба Муассисаи давлатии илмию таҳқиқотии «Институти омӯзиши пиряхҳо ва криосфераи Академияи миллии илмҳо» табдил дода шавад. Пешвои миллат зикр намуданд, ки 12 декабри соли равон ташаббуси навбатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти ҳифзи пиряхҳо ва криосфера аз ҷониби ҷомеаи байналмилалӣ ҷонибдорӣ ёфта, дар доираи ниҳодҳои дахлдори Созмони Милали Муттаҳид ҳамчун иқдоми муҳим ва саривақтӣ барои ҳалли мушкилоти глобалии тағйирёбии иқлим ва таъмини амнияти обӣ пазируфта шуд. Маҳз ин ташаббус мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун давлати пешсаф дар пешбурди рӯзномаи байналмилалии ҳифзи пиряхҳо ва криосфера боз ҳам таҳким бахшида, саҳми назарраси ҷумҳуриро дар ҳамоҳангсозии талошҳои ҷаҳонӣ барои коҳиши пайомадҳои тағйирёбии иқлим, ҳифзи захираҳои обӣ ва таъмини рушди устувор собит менамояд.
Дар Паёми хеш Пешвои миллат ба соҳаи илму маориф диққати аввалиндараҷа доданд. Дар баромади худ таъкид намуданд, ки “Ман аз рӯзҳои аввали фаъолияти худ ба ҳайси Роҳбари давлат то имрӯз дастгирӣ ва рушди илму маорифро самти афзалиятнок эълон карда, дар тӯли беш аз се даҳсола ба ин соҳаҳои ҳаётан муҳим таваҷҷуҳи аввалиндараҷа ва доимӣ зоҳир менамоям. Зеро хуб медонам, ки рушди ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеа ва давлат, ояндаи босаодати давлату миллат аз илму маорифи пешрафтае вобаста аст, ки заминаи мустаҳками онҳо имрӯз гузошта мешавад. Ба ибораи дигар, ман дастгирӣ ва таваҷҷуҳ ба ин соҳаҳои муҳимму тақдирсозро сармоягузорӣ ба ояндаи дурахшони миллат ва бақои давлат мешуморам”. Дар робита ба ин, Пешвои миллат ба падару модарон, омӯзгорон ва аҳли ҷомеа муроҷиат карда, бори дигар таъкид намуданд, ки ба масъалаи нигоҳубин ва таълиму тарбияи дурусти фарзандон бо камоли масъулият муносибат намоянд. Зеро ояндаи давлату миллат аз насли босаводу донишманд, соҳибкасбу соҳибҳунар, соҳибмаърифату соҳибфарҳанг, дур аз таассубу хурофот, ватандӯсту ватанпараст ва дорои ҳисси баланди худшиносии миллӣ вобастагии амиқ дорад.
Пешвои миллат дар ҳуҷҷати раҳнамунсоз бо эҳтироми хос ва самимияти бепоён дар бораи нақш ва мақоми занон дар ҷомеа сухан ронда, таъкид доштанд, ки нақши бонувону занон дар эъмори ҷомеаи демократӣ ва дунявӣ хеле бузург мебошад. Ба ин маънӣ, имрӯз зани тоҷик натанҳо модари мушфиқу меҳрубон ва ғамхори ҳамешагии оила аст, балки пеш аз ҳама шахсият ва узви комилҳуқуқи ҷомеа, роҳбари кордон, ҷамоатчии фаъол ва фарди созандаи бунёдгари давлати соҳибистиқлол, ҳуқуқбунёд ва демократист. Ҷомеаи имрӯзаи на танҳо Тоҷикистон, балки кулли сайёраро бе зан тасаввур намудан имконнопазир мебошад, зеро бонувон дар тамоми соҳаҳо – илмӣ, фарҳангӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ саҳмгузор ҳастанд ва аз замонҳои қадим сар карда, то имрӯз баробари мардон дар рушду нумӯи ҳаёти аҳли башар нақши дастони зан – модар дида мешавад. Масъалаи баланд бардоштани мақоми занону бонувон ва тарбия кардану ба вазифаҳои роҳбарикунанда таъин намудани бонувону духтарони лаёқатманд дар маркази диққати Ҳукумати мамлакат қарор дорад. Пешвои миллат бо боварӣ ва эътимод ба занон изҳор доштанд, ки занону бонувони мамлакат барои тарбияи фарзандон дар руҳияи омӯхтани илму дониш ва касбу ҳунар саъю кӯшиш намуда, қонунҳои миллӣ “Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросим”, “Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд”, расму ойинҳо ва суннату анъанаҳои мардуми бостонии тоҷик, аз ҷумла сарфаю сариштакорӣ ва пӯшидани либосҳои миллиро риоя намоянд. Ҳамчунин зикр гардид, ки занон дар масъалаи муқовимат ба бегонапарастиву хурофот ва исрофкориву зиёдаравӣ дар сафи пеши ҷомеа бояд қарор гиранд.
Пешвои миллат дар баромади хеш ҷавононро ба таҳаммулпазирӣ, дӯст доштани Ватан, ҳурмати падару модар, ҳисси худогоҳиву хештаншиносӣ доштан даъват намуданд, ки қобили дастгирӣ аст. Дар даврони соҳибистиқлолии кишвар вобаста ба дастгирии ҷавонон чандин барномаву тадбирҳои зарурӣ рӯи кор омадаанд. Дар ҷомеаи имрӯза дар пешбурди соҳаҳои мухталифи иқтисоди миллӣ мавқеи ҷавонон хеле муҳим аст, чунки ин қишри ҷомеа дорои афкори тозаю нав, нерӯи муҳими пешбарандаи иқтисод буда, истифодаи васеи технологияи муосирро дар истеҳсолот метавонад ба хубӣ таъмин созад. Вобаста ба ин, Пешвои миллат дар Паёми навбатӣ зикр намуданд, ки “ҳоло дар кишварамон соҳае нест, ки ҷавонон дар он нақши фаъол надошта бошанд. Ҷавонони мо неруи асосии пешбарандаи ҷомеа мебошанд ва мо бо ҳисси баланди миллӣ, худшиносиву худогоҳӣ ва ватандӯстиву ватанпарастии онҳо ифтихор мекунем. Имрӯз ҷавонони мо бо кору фаъолияти созандаи худ дар ҳаёти сиёсиву иқтисодӣ ва иҷтимоиву фарҳангии кишвари соҳибистиқлоламон саҳми бузург доранд”.
Дар маҷмуъ Паёми Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олӣ роҳнамо ва дастури муҳими рушди мамлакат буда, самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ, афзалияти иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангиро муайян менамояд ва барои таъмини ояндаи устувор ва дурахшони Тоҷикистон роҳ нишон медиҳад. Мо ҳама якҷову ҳадафмандона ин дастури сарнавиштсозро сармашқи кори худ қарор дода, бояд бо рӯҳияи баланди миллӣ, шукргузориву ифтихор аз соҳибватаниву соҳибдавлатӣ ва фарҳангу тамаддуни беш аз шашҳазорсолаи тоҷикон барои боз ҳам ободу пешрафта гардонидани Ватани маҳбубамон – Тоҷикистон ва баланд бардоштани обрӯи он дар арсаи байналмилалӣ кӯшишу талош намоем. Бо доштани чунин фарҳангу тамаддуни бостонӣ мо набояд ба таассубу ифротгароӣ ва тақлид ба фарҳанге, ки бароямон бегонаву хатарбор аст, роҳ диҳем.

АҲРОРӢ ГУЛЧЕҲРАХОН ,
н.и.ф.,дотсент, муовини директор
оид ба тарбия ва рушди ҷавонони
ДИС ДДТТдар ш.Хуҷанд

Dec 16

ТЕРРОРИЗМ И ЭКСТРЕМИЗМ – ПРОБЛЕМА СОВРЕМЕННОГО МИРА

                                                                                 

Сегодня, одним из явлений, ставших глобальной проблемой современного мира, является международный терроризм и экстремизм. Современный мир действительно сталкивается с ростом экстремизма, терроризма и радикализма, что проявляется в формировании международных террористических сетей, использовании насилия для достижения политических и идеологических целей, а также в распространении радикальных взглядов, обусловленных социальным неравенством, политической нестабильностью, экономическими проблемами и цифровой средой, которая способствует быстрой вербовке и распространению идеологий. Исходя из целей, идеологии и методов действий террористические организации можно разделить на следующие группы:
– националистический терроризм или националистические террористы объявляют себя борцами за национальную свободу и против национального угнетения и совершают террористические акты против представителей других наций, убивая людей, осуществляя взрывы и другие гнусные и ужасающие деяния. Для террористов-националистов национализм является целью и оправданием их гнусных действий;
-религиозный терроризм, который сегодня более распространен, действует под видом религии, объявляя себя борцами за путь религии, «путь истины». Они называют себя мусульманами и объявляют себя «муджахидами» (от слова «джихад» — борьба за дело религии, за дело ислама) или газават — борьба за дело религии против неверия;
– сепаратистский терроризм (сепаратизм, центробежный терроризм): сепаратистские террористы объявляют себя борцами против рабства и стремятся к его ликвидации, то есть борются против единства государства, его целостности.
Сегодня терроризм и экстремизм, приводящие к гибели невинных людей, оставляющие матерей бездетными, человечество бездомным и детей сиротами, подвергаются резкой критике во всем мире. Эти негативные явления возникает всюду, где есть информационные телекоммуникационные сети, включая интернет. Именно с их помощью привлекаются в противоправные организации новые члены. Также это удобный способ для координации, совершающих преступления экстремистского толка, и распространения идеологии терроризма и экстремизма. Иными словами, терроризм распространяется на отдельные регионы и целые регионы, а в целом — по всему миру. Все террористы похожи в использовании угроз и принуждения, насилия, жестокости, убийств и других бесчеловечных действий. Неспособность предотвратить этот чудовищный и варварский акт и создать широкие возможности для его распространения, особенно терроризма, религиозного экстремизма и сектантского экстремизма, приведет к гибели сотен невинных людей. Нейтралитет в этом вопросе равносилен приговору к смерти собственной рукой. Каждый человек должен прежде всего думать, что он живет в солнечной, мирной, прогрессивной стране, где никто ни с кем не работает против других, страна развивается день за днем, и все друзья и братья живут счастливо. Давайте вместе сделаем нашу родину прекрасной, чтобы глаза всего мира не были ослеплены великолепием и блеском процветания. Заводите дружбу с людьми по всему миру, независимо от различий в языке, культуре, религии или обычаях. Это обычай, традиции человечества. Исходя из вышеизложенного, следует отметить, что каждый самосознательный и патриотически настроенный человек должен нести ответственность за сохранение целостности родины, географического и политического единства страны, а также за защиту мира и спокойствия, независимости и национального единства. Нам необходимо сохранить национальное единство, ценить этот бесценный и священный дар и воспитывать патриотически настроенную молодежь, которая будет защищать и оберегать эту уникальную жемчужину в будущем.

М.ПАНФИЛОВА,
сотрудник отдела науки и
инновации ИЭТ ТГУК
в г.Худжанде

Dec 16

ОСИЁИ МАРКАЗӢ МИНТАҚАИ ТАШАББУСКОР ВА СОЗАНДА ДАР ҲАЛЛИ МУШКИЛОТИ САЙЁРА

(Дар ҳошияи иштироки ва суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Форуми байналмилалии сулҳ ва эътимод дар шаҳри Ашхободи Туркманистон аз 12 декабри соли 2025)

Новобаста аз ҳалли баъзе ҷангу низоъҳо дар минтақаҳои алоҳидаи олам, дар маҷмӯъ вазъи имрӯзаи ҷаҳон то ҳол мураккабу ҳассос боқӣ мондааст. Алалхусус, вусъатёбии ихтилофҳои геосиёсӣ, мухолифату низоъҳо, терроризму экстремизм, гардиши ғайриқонунии маводи мухаддир ва дигар равандҳои хатарнок мебошанд, ки ба сулҳу оромӣ хавфу хатарҳоро эҷод менамоянд. Дар баробари ин, оқибатҳои тағйирёбии иқлим ба раванди рушди устувори глобалӣ маҳдудиятҳо ворид менамояд.Дар чунин шароити пурҳассоси ҷаҳон, аҳаммияти сулҳу субот ва тинҷиву оромӣ қадру манзалати гарон ва арзиши бештар пайдо кардааст. Аз ин лиҳоз, имрӯз тамоюлҳои эътимод, эҳтиром ва ҳамбастагӣ ба асоси сиёсати давлатҳои Осиёи Марказӣ табдил гашта, минтақа ба макони сулҳ, ҳамкорӣ ва ҳамсоягии нек роҳандозӣ гаштааст. Аз ҷумла, 12 декабри соли ҷорӣ баргузор гаштани Форуми байналмилалии сулҳ ва эътимод дар доираи “Соли байналмилалии сулҳ ва эътимод, 2025” аз ҷониби Ҷумҳурии Туркманистон боз як ташаббуси созандаи минтақа дар пойдории сулҳ, дӯстӣ ва ҳамкории судманд дар ҷаҳони муосир мебошад. Ҳамоиши мазкур барои пешбурди ғояҳои сулҳу боварӣ ва роҳҳои ҳаллу фасли масъалаҳои мубрами глобалӣ тавассути музокирот хизмат хоҳад кард.
Дар кори Форуми байналмилалӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон иштирок ва суханронӣ намуданд. Пешвои миллат зимни суханронии хеш қайд карданд, ки “Сулҳ ва эътимод дар пешбурди муносибатҳои байналмилалӣ, коҳиш додани таҳдиду хатарҳо, муҳайёсозии шароити муносиб барои ҳамкорӣ ва рушди устувор дар арсаи ҷаҳонӣ нақши муҳимтарин мебозанд”. Сарвари кишвар, инчунин, иброз доштанд, ки “Сулҳу эътимод имкон медиҳанд, ки мушкилоти печидаи ҷаҳони имрӯза дар фазои ҳамдигарфаҳмӣ ва масъулияти муштарак ҳалли худро пайдо намоянд.”
Воқеан, сулҳу эътимод асоси пешрафт ва некӯаҳволии мардум ба шумор меравад. Ҳамзамон, сулҳу эътимод асоси рушди ҳар як давлату миллат ва бахту саодати мардум мебошад. Ҳамкорие, ки дар заминаи сулҳу эътимод ва ҳамбастагии судманд сурат мегирад, барои татбиқи бузургтарин нақшаҳо дар ҷаҳон имконият фароҳам меорад. Бинобар ин, ҷомеаи ҷаҳониро зарур аст, ки тамоми саъю кӯшиши худро ба хотири ҳифзи тинҷиву оромӣ, рушду ҳамкорӣ барои ҳамзистии осоишта ва ҳамдигарфаҳмӣ равона намояд. Таҳкими ин андешаву арзишҳо дар ҷаҳони имрӯза аҳамияти аввалиндараҷа доранд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамроҳ бо ҷомеаи ҷаҳонӣ тамоми кӯшишу ташаббусҳои худро ҷиҳати таҳкими сулҳу субот ва тинҷиву оромӣ дар ҷаҳон пайваста равона менамояд. Моҳияти сиёсати хориҷии Тоҷикистонро имрӯз сафарбар намудани саъю талош барои ҳалли масоили сайёра, аз қабили мухолифатҳо, ҷангу низоъҳо ва ҳамчунин мушкилоти обу иқлим ташкил медиҳад
Кишвари мо, ҷонибдори тавсеаи минбаъдаи ҳамкории байналмилалӣ дар соҳаи амнияти ҷаҳонӣ дар заминаи “Раванди Душанбе оид ба мубориза бо терроризм” мебошад. Тоҷикистон, дар доираи ин раванд ва ҳамроҳ бо ниҳодҳои байналмилалӣ ва давлатҳои узви Созмони Милали Муттаҳид (СММ) ҷиҳати мубориза бо таҳдиду хатарҳои амниятӣ саҳми худро мегузорад.Ташаббуси навбатии кишвари мо доир ба «Даҳсолаи таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» идомаи мантиқии талошҳои сулҳхоҳонаи Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ мебошад.
Бояд қайд кард, ки бо мураккабу вазнин гаштани авзои ҷомеаи ҷаҳонӣ, раванди поймол гаштани меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ ба вуҷуд омадааст, ки пойдевори назму низом ва сулҳу субот дар ҷаҳон ба шумор мераванд. Бо назардошти ин раванд ва бомуваффақона татбиқ намудани “Соли маърифати ҳуқуқӣ, 2024” дар Тоҷикистон , Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ дар мубоҳисаҳои иҷлосияи 80-уми Маҷмаи Умумии СММ пешниҳод намуданд, ки Маҷмаи Умумии Созмони Милал имконияти эълон намудани “Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқӣ”- ро мавриди баррасӣ қарор диҳад ва аз ҳамаи давлатҳои аъзо даъват намуданд, ки ба ин ташаббус ҳамроҳ шаванд. Бо ироаи пешниҳоди мазкур, Роҳбари давлат аҳамияти умумиҷаҳонии маърифати ҳуқуқиро ҳамчун пояи асосии адолат, мудирияти муассир ва сулҳи пойдор таъкид намуданд. Дар ин радиф, 12 декабри соли 2025 Маҷмаи Умумии СММ дар иҷлосияи 80-уми худ лоиҳаи қатъномаро таҳти унвони “Соли байналмилалии маърифати ҳуқуқи, 2027”, ки бо ибтикори Тоҷикистон пешниҳод гардид, қабул намуд. Қабули санади мазкур ин рӯйдоди муҳим дар таҳкими ҳамкории байналмилалӣ ҷиҳати ташвиқу огоҳ намудани давлатҳо оид ба риояи ҳуқуқ, адолат ва масъулиятпазирӣ ба ҳисоб меравад. Инчунин қатънома нақши созандаи Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар пешбурди омӯзиши ҳуқуқ дар сатҳи ҷаҳонӣ ва роҳбарии дурандешонаи Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки ташаббуси навбатиашон имрӯз аз ҷониби ҷомеаи байналмилалӣ пазирфта шуд, эътироф менамояд.
Дар баробари ин, Тоҷикистон тадбирҳои худро ҷиҳати ҳалли мушкилоти марбут ба оби ошомиданӣ ва ҳифзи пиряхҳо пеш мебарад. Дар ин росто, якчанд ташаббусҳои кишвари мо дар ҳалли масоили обу иқлим бо қатъномаи СММ қабул шудаанд. Аз ҷумла, «Соли байналмилалии оби тоза эълон гардидани соли 2003», Даҳсолаи амалиёти байналмилалии «Об барои ҳаёт», солҳои 2005-2015», «Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об, соли 2013» ва Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, барои солҳои 2018-2028» мебошанд. Ҳамзамон, бо ибтикори Тоҷикистон дар асоси қатъномаи МУ СММ соли 2025 ҳамчун “Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо” ва 21 март “Рӯзи ҷаҳонии пиряхҳо” эълон гардида, дар назди Созмони Милал Бунёди эътимоди байналмилалӣ оид ба ҳифзи пиряхҳо таъсис дода шудааст. Илова бар ин, бо ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Фаронса моҳи августи соли 2024 аз ҷониби Маҷмаи Умумии СММ қатънома оид ба эълон кардани солҳои 2025-2034 ҳамчун “Даҳсолаи амал барои илмҳои яхшиносӣ” якдилона қабул гардид.
Бояд қайд кард, ки 12 декабри соли равон Ассамблеяи муҳити зисти СММ (ЮНЕА) зимни анҷоми иҷлосияи ҳафтуми худ дар қароргоҳи ЮНЕП шаҳри Найробии Ҷумҳурии Кения қатъномаро дар бораи «Ҳифзи пиряхҳо ва криосфера» қабул намуд. Қатъномаи мазкур, ки бо ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод гардид, аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ пазируфта шуд. Қатънома аз ҳамаи давлатҳои аъзо ва шарикони рушд даъват ба амал меорад, ки талошҳои худро дар самтҳои андешидани чораҳои фаврӣ оид ба ҳифзи пирряхҳо, ҳалли мушкилоти тағйирёбии иқлим, густариши ҳамкории байналмилалӣ ва баланд бардоштани устуворӣ ва ҷалби маблағҳои молиявӣ тақвият бахшанд. Қатъномаи мазкур нахустин ва то ҳол ягона қатънома дар таърихи Ассамблеяи муҳити зисти СММ мебошад, ки муаллифи он кишвари Осиёи Марказӣ — Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.
Ҳамин тариқ, ҳамаи ташаббусҳои кишвари мо дар сатҳи байналмилалӣ ҳамчун майдонҳои байналмилалии “Раванди Душанбе оид ба мубориза бо терроризм”, “Раванди оби Душанбе” ва “Раванди Душанбе оид ба ҳифзи пиряхҳо” пазируфта шудаанд, ки на танҳо обру ва нуфузи кишвари мо, балки минтақаи Осиёи Марказиро дар арсаи ҷаҳон боз ҳам баланд бардошт. Воқеан, кишварҳои минтақа давоми солҳои охир ба ҷомеаи ҷаҳонӣ даҳҳо ташаббусу иқдомҳои худро пешниҳод намуданд, ки ба ҳифзи сулҳу субот ва таъмини рушди устувор нигаронида шудаанд. Зеро, дар ин лаҳзаҳои бисёр ҳассос ва мурракиби ҷомеаи ҷаҳонӣ мо шоҳиди намунаҳои олии ҳамраъйӣ ва ҳамгироии давлатҳои “панҷгона” гардидаем, ки заминаи онро фазои боварӣ, ҳамсоягии нек ва дӯстӣ ташкил медиҳад. Дар ин радиф, мо боварӣ дорем, ки давлатҳои Осиёи Марказӣ кӯшишҳои худро дар ҳалли мушкилоти ҷаҳон боз ҳам густариш дода, саҳми худро дар таҳкими субот ва рушди боустовори ҷаҳон ва минтақа мегузоранд.

Ф. ҲОШИМОВ ,
устоди кафедраи ҷомеашиносии
ДИС ДДТТ дар ш.Хуҷанд

Dec 15

ВАРСОҚИ ИҒВОГАР

Мо, ҷавонони зодаи даврони соҳибистиқлол зимни андешаҳоямон борҳо нисбат ба яке аз пайрави фаъоли наҳзат афроди варсоқи иғвогар–Муҳаммадиқболи Садриддин, ки дар кишварҳои Аврупо паноҳ ёфта, тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ, амиқтараш дар канали канали YouTube-“-Ислоҳ.тv”, барномаи бо номи “Минбари муҳоҷир ” баромади ифротӣ менамояд, назарсанҷӣ карда, онро маҳкум намуда будем. Ин навбат низ баромадҳои М.Садриддин ва думравонашро, шадидан маҳкум намуда,

иброз менамоем, ки дар барномаи зикршуда зимни баромадҳо, аз ҷумла санаҳои 10 ва 14 декабри соли равон бо суханҳои беҳудаю сафсата гуфтагӯӣ пайи дигаргунсозии мафкураи миллат ва парокандасозии он, таҳқиру тӯҳмати роҳбарияти олии давлату Ҳукумати кишвар ва байни шаҳрвандони дохиливу хориҷи ҷумҳурӣ боз иғвогариро пеша намуд. Аз баромадҳои қаблию навбатиаш ба хулоса омада, бояд қайд кард, ки ин тудаи варсоқӣ аз хислатҳои неки инсонӣ фарсахҳо дуранд ва нисбати давлату миллат барои тира кардани фазои ақидатии ҷомеаи мо талошҳои беҳуда меварзанду беҳурматӣ мекунанд. Кош ба бадтинатони варсоқӣ ақли солим мешуду ба ҷойи корҳои иғвоангезона, корҳои хайр ба мисли пешниҳод кардани ғояҳои созанда барои инкишофи мамлакат ва ғайра машғул шуда, ба дигарон, хусусан ба ҷавонон ҳамчун намунаи ибрат мешуданд. Ҳаминро гуфтан мехоҳам, ки шахси солимақл, ки барои муттаҳидию ваҳдатофарӣ, ифтихори ватандорӣ, покизагии маънавию ахлоқӣ ва инкишофи давлат кӯшиш менамояд, байни ҷомеа нуфузу эътибори хосса пайдо мекунад, вале баръаксии ин хислатҳо бадбахтии роҳгумзада мебошад. Шахсе, ки алайҳи Модар ва Ватани хеш чунин амалҳои номатлубро раво мебинад фардо дар назди миллату халқ ҳатман ҷавоб хоҳад дод!
Дар интиҳои андешаи хеш, иброз медорем, ки ҷавонони даврони соҳибистиқлоли кишвар, ки аз меваҳои шаҳдбори сулҳу субот ва Истиқлол ва ваҳдати миллӣ чашидаанд, дигар гумроҳ наметавон кард! Имрӯз мардуми Тоҷикистони соҳибистиқлол аз мақсадҳои ин гуна афроди варсоқӣ, худпарасту мардумбезор ва ғаддору вайронкор хуб огаҳӣ доранд. Миллати тоҷик, ки тӯли қарнҳо арзи ҳасти намудааст, имрӯз низ мақому манзалати хешро дар байни дигар давлатҳо дар арсаҳои баландпояи ҷаҳони муаррифӣ менамояд ва Тоҷикистон чун ба маънои томи худ тоҷдор бо халқу мардуми куҳантамаддунаш бо пояҳои устувору мустаҳкам ҷовидона боқӣ мемонад.

Ф.ҚУРБОНОВ ,
мудири бахши кор бо
ҷавонони ДИС ДДТТ,
дар ш.Хуҷанд

Dec 11

ИЗҲОРОТИ кормандони шуъбаи илм ва инноватсияи ДИС ДДТТ дар ш.Хуҷанд оид ба баромади иғвогарон дар канали YouTube -Ислоҳ.тv (“Ислоҳ.нет) аз 10.12.2025с.

Мо, кормандони шуъбаи илм ва инноватсияи Донишкадаи иҷтисод ва савдои Донишгоҳи давлатии тиҷорати Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд оид ба фаъолияти гуруҳаки иғвогар, алалхусу нисбат ба яке аз пайрави фаъоли наҳзат Муҳаммадиқболи Садриддин мебошад, ки созмони ифротӣ бо номи “Ҳаракати ислоҳотхоҳон”-ро ба уҳда гирифта, тавассути канали YouTube Ислоҳ.тv., амиқтараш пойгоҳи таҳлилӣ, сиёсӣ ва динӣ номи “Ислоҳ”-ро дорад , дар барномаи “Минбари муҳоҷир ” бо ҷалби думраву косалесонаш баромади ифротӣ менамояд, борҳо зимни изҳорот андешаҳои хешро иброз намуда, баромадҳои иғвогароашро маҳкум намуда будем. Ин навбат низ оид ба иғвогари фирорӣ -М.Садриддин, ки 12 декабри соли равон дар канал ва

барномаи дар боло зикршуда бо ҷалби думравонаш баромади ифротӣ намуд, андешаронӣ намуда, сараввал онро маҳкум менамоем. Зимни баромади навбатиаш М.Садриддин, бо ҷалби шогирду думраваш, бо номи Абдураҳмону Абдулло ва як қатор афрод бо лақаби ғайриоддӣ, аз ҷумла”Ватан -665,” ”Ватсап”ва ғайра бо чоплусиву бегонапарастӣ, амали ноҷавонмардона, боз ба эҳсосоти мардуми кишвар бозӣ карда, бо ин васила ба мафкураи ҷомеа таъсири манфӣ расонданро пеша кард. Имруз иғвогарони фирории ватангадо аз пешравиҳову дастовардҳои даврони соҳибистиқлолии Тоҷикистон озурдахотир гардида, камбудиҳои ночизи кишвар, аз қабили масоили маҳдудияти барқ, фаъолияти роҳбарияти мақомотҳои давлатӣ мавриди таҳқиру писханди ҷомеаи ҷаҳонӣ қарор дода, нисбат ба халқи куҳанбунёду тозаљавони мо суханҳои қабеҳ гуфтанд. Силсилатаҳлили ноқис, ва бепояи суханрониҳои М.Садриддин ва думравонаш бар зидди сиёсати пешгирифтаи кишварамон аст.Кору амалашон танҳо исён овардану тафриқа андохтан аст,ки ин амал нобахшиданист!
Мо аз баромади навбатии иғвогарони фирорӣ хулосабарорӣ намуда, такроран изҳор доштанием, ки М.Садириддин ва думраву косалесонаш дар фикру андешаи амнияту осоиштагии миллату Ватани азизамон нестанд! Ҳар як фарди солимақл бо чашмони худ дидаву бо гушҳои худ борҳо шунидааст, ки М.Садриддин тавассути шабакаҳои ҷаҳонии интернетӣ чи гуна миллатро бо ҳам мешӯронду мардумро ба майдонҳо даъват мекунад. Боварӣ ба мардуми бедор ва зираку ҳушёри кишварамон, махсусан ҳаммиллатону ҳамватанони берунмарзиамон дорем, ки боз ҳам тирӣ ин қабил хоинону душманони миллату давлат хок хоҳад хӯрд. Зеро ҳамеша ҳамватанони азизу маҳбуби мо, куҷое,ки набошем, хоҳ дохил ва ё хориҷи кишвар ҳамеша аз ақли солим ва пирӯзии адолат ҷонибдорӣ намуда, ба зиндагию кори худро идома дода, ба иғвоҳои хоинону мазҳабфурӯшон, намояндаҳои ташкилотҳои террористию экстремистӣ фирефта нахоҳанд шуд.
Дар интиҳои изҳороти навбатиамон, ба ҳар шаҳрванди кишвар ва шаҳрвандони дар хориҷи мамлакат кору зиндагӣ мекунанд, даъват ба амал меорем, ки пайваста ҳушёрию зираки сиёсииро аз даст надода, бар зидди ин гуруҳҳаки иғвогари зикршуда ва умуман бадхоҳони миллат, ки мехоҳад бо ҳилаву фириефта намудан, ҷомеаи моро ноором кардани ҳастанд, муборизаи беамон бояд бурд.