НАҚШИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ДАР ПЕШГИРИИ КОРРУПСИЯ ДАР ИДОРАКУНИИ ДАВЛАТӢ
Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ масъалаи мубориза бо коррупсия ба яке аз вазифаҳои муҳими давлатҳо табдил ёфтааст. Коррупсия ба рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ таъсири манфӣ расонида, ба сатҳи эътимоди шаҳрвандон нисбат ба мақомоти давлатӣ халал мерасонад. Дар чунин шароит истифодаи технологияҳои рақамӣ метавонад ҳамчун воситаи муассири пешгирии ҳолатҳои коррупсионӣ хизмат намояд.
Технологияҳои рақамӣ ҳамчун воситаи мубориза бо коррупсия
Технологияҳои рақамӣ имкон медиҳанд, ки равандҳои идоракунии давлатӣ шаффоф ва самаранок гарданд. Ҷорӣ намудани хизматрасониҳои электронии давлатӣ, системаҳои иттилоотӣ ва базаҳои ягонаи маълумот ба коҳиш ёфтани тамоси мустақими байни шаҳрвандон ва хизматчиёни давлатӣ мусоидат менамояд. Маҳз кам гардидани омили инсонӣ яке аз роҳҳои муҳими пешгирии ҳолатҳои коррупсионӣ ба ҳисоб меравад.
Ҳукумати электронӣ яке аз унсурҳои муҳими идоракунии муосир ба ҳисоб меравад. Бо истифода аз порталҳои хизматрасониҳои давлатӣ шаҳрвандон метавонанд бе муроҷиати мустақим ба муассисаҳои давлатӣ хизматрасониҳои заруриро дастрас намоянд. Ин раванд имконият медиҳад, ки тамоми амалҳо ба таври электронӣ сабт ва назорат карда шаванд.
Таҷрибаи истифодаи системаҳои рақамӣ
Дар бисёр кишварҳои ҷаҳон татбиқи системаҳои рақамӣ барои мубориза бо коррупсия натиҷаҳои мусбат нишон додааст. Масалан, истифодаи системаҳои электронии ҳуҷҷатгузорӣ ва бақайдгирии электронӣ имконият медиҳад, ки тамоми равандҳои маъмурӣ ба таври шаффоф ва назоратшаванда иҷро шаванд.
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ тадриҷан системаҳои рақамӣ дар соҳаҳои гуногун татбиқ шуда истодаанд. Рушди ҳукумати электронӣ, истифодаи порталҳои хизматрасониҳои давлатӣ ва системаҳои иттилоотии идоракунӣ ба баланд гардидани сатҳи шаффофият мусоидат менамояд.
Яке аз самтҳои муҳими истифодаи технологияҳои рақамӣ дар мубориза бо коррупсия татбиқи низоми ҳукумати электронӣ мебошад. Ҳукумати электронӣ маҷмӯи хизматрасониҳои давлатӣ мебошад, ки тавассути технологияҳои иттилоотӣ ба шаҳрвандон пешниҳод карда мешаванд. Бо истифода аз чунин системаҳо шаҳрвандон метавонанд дархостҳо, аризаҳо ва дигар ҳуҷҷатҳоро ба таври электронӣ пешниҳод намоянд.
Ин раванд на танҳо вақти шаҳрвандонро сарфа мекунад, балки шаффофияти фаъолияти мақомоти давлатиро низ таъмин менамояд. Ҳар як амалиёт дар система сабт мешавад ва имконияти назорати он пайдо мегардад. Дар чунин шароит имконияти ба вуҷуд омадани амалҳои коррупсионӣ хеле кам мегардад.
Афзалиятҳои истифодаи технологияҳои рақамӣ
Истифодаи технологияҳои рақамӣ дар идоракунии давлатӣ дорои як қатор афзалиятҳо мебошад. Пеш аз ҳама, он шаффофияти фаъолияти мақомоти давлатиро таъмин менамояд. Илова бар ин, автоматизатсияи равандҳои идоракунӣ ба коҳиш ёфтани омилҳои коррупсионӣ ва баланд гардидани самаранокии хизматрасониҳои давлатӣ мусоидат мекунад.
Ҳамчунин технологияҳои рақамӣ имконият медиҳанд, ки шаҳрвандон ба маълумоти давлатӣ дастрасии бештар дошта бошанд. Ин ҳолат ба рушди назорати ҷамъиятӣ ва баланд гардидани сатҳи масъулияти мақомоти давлатӣ мусоидат менамояд.
Дар солҳои охир истифодаи зеҳни сунъӣ низ ҳамчун воситаи самараноки таҳлили маълумот ва муайян намудани хавфҳои коррупсионӣ ба роҳ монда шудааст. Системаҳои таҳлилӣ метавонанд маълумоти калонро коркард намуда, ҳолатҳои шубҳанокро муайян намоянд.
Масалан, таҳлили автоматии амалиётҳои молиявӣ ё раванди хариди давлатӣ метавонад ҳолатҳои ғайримуқаррариро ошкор намояд. Ин имконият медиҳад, ки мақомоти назоратӣ пеш аз ба вуҷуд омадани қонуншиканӣ чораҳои зарурӣ андешанд.
Самтҳои рушди минбаъдаи технологияҳои рақамӣ
Барои баланд бардоштани самаранокии мубориза бо коррупсия истифодаи технологияҳои рақамӣ бояд минбаъд низ рушд дода шавад. Аз ҷумла:
• рушди хизматрасониҳои электронии давлатӣ;
• татбиқи системаҳои электронии идоракунии ҳуҷҷатҳо;
• рушди платформаҳои маълумоти кушода;
• истифодаи зеҳни сунъӣ барои таҳлили хавфҳои коррупсионӣ.
Ин тадбирҳо метавонанд ба ташаккули идоракунии муосир ва шаффоф мусоидат намоянд.
Бо дарназардошти аҳамияти масъалаи муқовимат ба коррупсия, истифодаи технологияҳои рақамӣ метавонад яке аз роҳҳои самараноки пешгирии ин падидаи манфӣ бошад. Ҷорӣ намудани ҳукумати электронӣ, рушди хизматрасониҳои электронии давлатӣ ва истифодаи системаҳои иттилоотӣ ба баланд гардидани шаффофият ва коҳиш ёфтани омилҳои коррупсионӣ мусоидат менамояд. Аз ин рӯ, рушди минбаъдаи технологияҳои рақамӣ яке аз самтҳои муҳими такмили идоракунии давлатӣ ба ҳисоб меравад.
Ахмедов Мақсудҷон, омӯзгори калони кафедраи математикаи олӣ ва технологияҳои инноватсионӣ